دوشنبه, 11.20.2017, 01:20pm (GMT)
خانه
در باره ما
RSS
پیوند ها
نقشه سایت
تماس
جنگ افغانستان نه قومیست و نه هم اسلامی ; امریکا؛ چه گل هایی در افغانستان؛ به آب داده است؟! ; اعتراف هیلاری کلینتون به ایجاد القاعده ; نگاه شتابنده بر نگارش جناب نجیب روشن در مورد: تهران را به «مکه زبانی » تبدیل نکنید! ; اروپا: یک‌ قرن انقلاب و رفرمیسم
واژه کلیدی»       [جستجوی پیشرفته]
 
فهرست عناوين  
  اخبار
  پیام ها و گزارشها
  سیاسی
 » افغانستان
 » جهان
  ادبی
  تاریخی
  علمی
  زنان
  ویدیو
  نرم افزار
  مقالات از منابع دیگر
  ::| ثت نام در خبرنامه
اسم شما:
ایمیل شما:
 
 
 
سیاسی » جهان
 
خود گردانی در مبارزه برای سوسیالیسم
دوشنبه, 04.10.2017, 11:49am (GMT)

خود گردانی در مبارزه برای سوسیالیسم

مایکل راپتیس

ترجمهٔ آزاده

منتشر شده در کتاب جمعه شماره ۱۱ و ۱۲ در بایگانی مطبوعات ایران

از وقتی که مانیفست کمونیست نوشته شده تاکنون مبارزهبرای سوسیالیسم اشکال بسیار گوناگونی بهخود گرفته است. ایناشکال محتوای یکسانی نداشته و از موردی بهمورد دیگر متغیربوده است. 

جامعهئی که گذار از سرمایهداری بهسوسیالیسم را ممکن کند،یعنی آن جامعهئی که مارکس (درانتقاد بهبرنامهٔ گوتا) یا لنین(در دولت و انقلاب) تصویر کردهاند، هنوز در هیچ جا بهوجودنیامده است. 

از همان روزها مسائل بسیار مهمی درباب محتوای جامعهئی کهبهسوی سوسیالیسم میرود یعنی محتوای اقتصادی، سیاسی،فرهنگی و حتی اخلاقی این جامعه طرح شده است. میانمارکسیستها یا سوسیالیستهای انقلابی از هر رنگ، در زمینهاین مسائل، اتفاق نظر چندانی وجود ندارد. 

بهنظر من امروزه و در شرایط تاریخی فعلی راههائی وجود داردکه مبارزه برای پیروزی انقلاب سوسیالیستی و رسیدن بهجامعهسوسیالیستی را ممکن میکند من در این نوشته میکوشمعقایدی را که درباب این راهها وجود دارد، بسط دهم. 

وقتی از «مبارزه برای سوسیالیسم» صحبت میکنیم، بایدمطلبی را مشخص کنیم. این مبارزه دو مسیر متفاوت دارد: یکیمبارزه برای بهدست گرفتن قدرت و دیگری مبارزه برای ساختنسوسیالیسم. «مبارزه برای بهدست گرفتن قدرت»، مبارزه برایانقلاب، یعنی برای ایجاد یک تغییر کیفی در جریان تکاملیجامعه است. و این تغییر، هر قدر کوچک که باشد، همیشه خاصهٔیک بحران اقتصادی عینی است. 

لازمهٔ چنین اوضاعی، جایگزین کردن نظام اجتماعی موجود، بامناسبات نوین مالکیت و مناسبات نوین اجتماعی است. 

«موقعیت عینی» میتواند در موارد مختلف پدید آید، این جریانپیچیدهئی از رابطهٔ متقابلِ شرایط عینی گوناگون بهوجودمیآورد؛و برای بهوجود آمدن آن، احتیاجی بهیک «حزب انقلابی» پیشساخته نیست که نقش کاتالیزور را بازی کند. 

در اوضاع تاریخی مشخص فعلی، «بحران انقلابی عینی» میتواند در نتیجهٔ مثلاً یک جنگ ملّی علیه دخالت یا اشغالامپریالیستی بهوجود آید، یا ناشی از بحران اجتماعی سختیباشد، یا ساختهٔ پیروزی انتخاباتی اتحاد احزابی باشد که ادعامیکنند سوسیالیستند و بر پایهٔ یک برنامهٔ پیشرفتهٔضدسرمایهداری و ضدامپریالیستی عمل میکنند. 

در جریان جنگ جهانی دوم و بعد از آن بسیج تودهئی وجنبشهای تودهئی عظیمی وجود داشت که هدف اولیهٔ آنها آزادیملی بود، مانند نهضتهای مقاومت در اروپای تحت اشغالنازیها (مثل یوگسلاوی، یونان، آلبانی و غیره)، یا جنبشهایآسیائی و افریقائی که علیه دخالت آشکار امپریالیستی یا اشغالمبارزه میکردند. (مثل FLN در الجزایر، ویتنام – ویتکونگ درهندوچین و غیره). 

اوضاعی که در نتیجهٔ این جنبشها بهوجود آمد، پویائی و منطقیداشت که آن را بهسرعت بهطرف هدفهائی برد که فقط ملی نبودبلکه اجتماعی هم بود. و در نتیجه جریان انقلابی اصیلی رابهوجود آورد. 

مقاومت و جنگ میتواند بهانقلاب اجتماعی بدل شود. امّا تنهااین شرایط استثنائی نیست که میتواند «موقعیت انقلابی عینی» یا «سرآغازی انقلابی» را بهوجود آورد. 

سالهاست که در بسیاری از کشورهای اروپائی، شاهد اوضاعیهستیم که بهسرعت بهطرف یک بحران انقلابی ملی اصیل پیشمیرود، این اوضاع در کشورهائی بهچشم میخورد که در آنمسئلهٔ «مبارزه برای قدرت» (و از این رو امکان پیروزی«انقلاب») مطرح شده است. 

«ماه می» سال ۱۹۶۸ در فرانسه، «پائیز داغ» ۱۹۶۹ درایتالیا، اوضاع انگلستان در سال ۱۹۷۲ هنگام اعتصاباتکارگران معدن، همه مثالهائی متفاوت از چنین شرایطی است. 

خصوصیت مشترک این کشورها آن است که: اولاً اینهاکشورهای سرمایهداری پیشرفتهاند؛ این دوره، دورهٔ بحراناقتصادی مهمی نیست؛ اما با وجود این اقتران یک سری عواملمتقابل، «اوضاع انقلابی عینی» بهوجود آورده است یا آن کهتکاملی سریع بهطرف چنین اوضاعی را موجب شده است. 

این عوامل کدامند؟

در برخی موارد جنبش «رویاروئی» از جوانها یا لایههایاجتماعی جدید (دانشمندان، تکنسینها، روشنفکران) و همچنیناز تودههای گستردهٔ طبقه زحمتکش سنتی که بسیج شدهاند،تشکیل میشود. 

در انگلستان جنگ داخلی با ایرلند و مشکلات امپریالیسم بریتانیابا رودزیا هم مطرح بود – و همهٔ اینها در اوضاعی بود که تورماقتصادی شدید و بیکاری در ارقام چند میلیونی وجود داشت. اماحتی بحران اصلی اقتصادی بریتانیا که طی اعتصاب کارگرانمعدن گسترش یافت و دولت محافظهکار را بهخطر سقوط حتمینزدیک کرد، صرفاً نتیجهٔ یک بحران اقتصادی سخت نبود، بلکهحاصل ترکیب عوامل متقابل بود که بیشتر خاصهٔ هربحراناجتماعی است نه آن که فقط خاصه بحران اقتصادی باشد. 

اما «موقعیت عینی انقلابی» میتواند در نتیجهٔ پیروزی احزابیهم بهوجود آید که مدعی سوسیالیسم هستند، یعنی همان طور کهدر شیلی رخ داد یا محتمل است که در فرانسه و ایتالیا رخ دهد. 

چنین شرایطی هم نتیجهٔ تعالی موقعیت انقلابیِ از پیش موجوداست (یعنی نتیجهٔ یک فرایند طولانی است که گوناگونی اشکالمبارزهٔ تودهئی بازگوی آن است)، و هم دلیل فرایند تسریعکنندهٔبالندگی انقلاب است. من بار دیگر بهاین نکته باز خواهم گشت. 

حتی اَشکال دیگری هم امکانپذیر است، چون واقعیت بغرنجاست و غنی و همیشه ترکیباتی را ارائه میکند که غیرقابلپیشبینی است. 

بنابراین شرایط عینی میتواند موقعیت انقلابی را بهوجود آورد یاحداقل سرآغازی برای انقلاب باشد (بهرغم وجود یا فقدان عاملذهنی انقلابی با پایهٔ تودهئی). و اما این شرایط بهتنهائی کافینیست که موقعیت را بهطور خودکار بهطرف «پیروزی» تکاملدهد، یعنی برای بهفرجام رساندن فرایندی که آغاز شده استکافی نیست، و نمیتواند محرک تکامل آن، یعنی آن جهش کیفیباشد که کاملاً الزامی یک انقلاب واقعی در یک مقطع زمانیمعین است. 

تودهها برای آن که در این جهش موفق شوند باید قدرت خاصخود را متشکل کنند یعنی باید ابزاری در اختیار داشته باشند کهبا تهاجم نیروهای اجتماعی ارتجاعی که بهنحوی از انحاءاجتنابناپذیر است، مقابله کنند. 



بنابراین طی این دوره «مبارزه برای سوسیالیزم» هم چون مبارزهبرای «انقلاب» و «قدرت» بر پایهٔ مفهومی بنیادی جمعبندی شدهاست. در تاریخ بهاین ترتیب توجیه میشود که انقلاب فقط یکروند تکاملی نیست، و «قدرت» هم جمع عددی پیروزیهایقطعهقطعه شده نیست. 

در مقطع زمان مشخصی از این روند، نکتهٔ اصلی عبارت است ازگذار از یک کیفیّت بهکیفیّتی دیگر، از «جزء» به«کل»، ازتکامل بهانقلاب، از طریق «جهش»، یعنی یک تغییر ناگهانی. 

پس شرایطی که حاصل فاتحانهٔ «سرآغاز انقلابی» را بهموقعیتیواقعاً «انقلابی عینی» میکشاند کدام است؟

این جاست که عوامل ذهنی مثل برنامه، سازمان و تاکتیک اهمیتپیدا میکنند. 

تا آن جا که انقلاب، دگرگونی کیفی واقعیت اجتماعی است کهبهطرف فرجامی معین میرود، برنامهئی داوطلبانه است که افرادیکه معتقد بهآن هستند آن را انجام میدهند. انقلاب مجموعهئی ازاقدامات اجتماعی – اقتصادی نیست که فن سالاری دولتی آن رااعمال کند. 

انقلاب – یعنی نتیجهٔ موفقیتآمیز فرایندی انقلابی که آغاز شدهاست – بهبسیج تودهئی و سازماندهی تودهئی و بهحداکثرمشارکت تودهها در کلیه امور، احتیاج دارد و این محتوای انقلابرا ارضاء میکند. 

هر دولت، هر حزب یا اتحادیهئی که خود را سوسیالیست میداندباید از مشارکت واقعی تودهها اطمینان حاصل کند. اگر تودههافقط از طریق وسایل متفاوت، که صرفاً حامل نام آنهاست درامور مشارکت کنند، این مشارکت نمیتواند مؤثر باشد. شرکتمؤثر تودهها یعنی شرکتی که از راه سازندگی و بهکارگیریقدرتشان در کلیهٔ موارد بیان شود. 

اگر چنین باشد، تودهها خواهند توانست موقعیت انقلابی موجودرا ارضاء کنند، برای دفاع از آن اقدام کنند، بهآن عمق بخشیده وآن را بهفرجامی موفقیتآمیز برساند. 

اما معنی دقیقتر «مشارکت تودهئی» چیست؟

بگذارید مثالی اصولی بزنیم – تقاضا برای دستمزد. 

اتحادیهها و احزاب سیاسی، نباید فقط تقاضاها و مبارزاتمستقیم را فرمولبندی کنند. تجربهٔ جدید در نهضتهای کارگریو سایر نهضتهای اجتماعی (از قبیل نهضتهای جوانان یازنان) نشان میدهد که نسل جدید همیشه، خواستار مشارکتمستقیم، هم در فرمولبندی تقاضاها و هم در ادارهٔ مبارزه است. 

این آرزو عمیقاً وجود دارد؛ هدف آن بههیچ وجه نادیده گرفتن نقشلازم احزاب و اتحادیهها نیست بلکه میخواهند نوع بهکاربندیآنها را بهسادگی دگرگون کنند. 

نقش آنها باید در رابطهٔ با کمکی باشد که میتوانند ومیبایست بهکارگران، جوانان و زنان ارائه کنند. تا این لایههایاجتماعی بتوانند بهخواستهها رسیدگی کرده و همراه با نمایندگاناحزاب و اتحادیهها بهطور کامل در اداره مبارزه مشارکت کنند. 

مثلاً این [تنش کمکی]، اهمیت جنبش نمایندگان (Shop Floor) کارگران است، که با اجلاس عمومی کارگرانهمکاری نزدیکی دارند، و این ویژگی تجربهٔ جدید در ایتالیا،انگلستان و فرانسه و سایر نقاط بوده است. 

این نقش کمکی هم چنین، اهمیت کنترل دانشجوئی بر امور استو دانشجویان جوان همیشه مایلند که این کنترل را دردانشگاههاو مدارس مشاهده کنند. یعنی آنها مایلند که ادارهٔ موسساتآموزشی در زمینه اصلاحات رادیکال آموزشی برعهده شاگردان ومعلمان باشد. 

این نقش کمکی هم چنین اهمیت عمومیتر «کنترل اجتماعی» برشرایط کار و پیآمدهای اجتماعی آن است که همیشه لایههایگوناگون اجتماعی خواهان آن بودهاند. البته این نوع کنترلنمیتواند در چارچوب جامعهئی که اصولاً سرمایهداری است و درنتیجه سلسلهمراتبی، استبدادی و اختناقی است بهاندازه کافیاعمال شود. 

اما گرایش بهسوی این نوع کنترل، بهدقت برنامهریزی شدهاست، حتی در جوامعی که هنوز نمونهٔ سرمایهداریاند: سرمایهداری بیش از پیش سرگرم مسائلی است که در نتیجهٔمقاومت کارگران و جوانان بهوجود آمده است. و این مقاومتبهدلیل شرایط عمومی زندگی و کار، این جوامع بهآنها تحمیلشده است. 

وقتی مملکتی درگیر نوعی جریان انقلابی است، مسئله مشارکتتودهئی حیاتی میشود. 

دو نوع واقعه متمایز را در نظر بگیریم: یک بحران ملی بزرگ را یاایجاد یک سرآغاز انقلابی را که پیآمد تشکیل دولتی است کهخود را سوسیالیست مینامد. تجربهٔ معاصر هر دو نوع مثال راارائه میدهد. 

یک بحران ملی بزرگ زمانی بهوجود میآید که لایههای اجتماعیمتفاوت متناوباً بسیج شوند، مثل فرانسه در می ۱۹۶۸

در آن جا دانشجویان جوان، کارگران، کارمندان دولتی و مردمزحمتکش، مدارس، مراکز خدمات عمومی و مؤسسات تجاری رااشغال کردند. 

طی چند روز یک کشور بزرگ و پیشرفتهٔ سرمایهداری در نتیجهاعتصابات و اشغال، فلج شد. در بعضی نقاط «خودگردانی» راتا حدی تجربه کردند، امّا غالب این موارد اشغال بیطرفانهبود. موقعیت قدرت دوگانه بهوجود آمد. 



از دیدگاه انقلابی، مسئله عبارت از آن بود که چگونه میتوان از«قدرت جزئی» به‌‌«قدرت کلی» رسید. 

این مسئله میتوانست فوقالعاده راحتتر باشد. اگر تودههاآمادگی آن را میداشتند که اشغال مؤسسات تجاری و در عینحال گرداندن آنها را با محافظت مسلحانهٔ کارگری و شهروندی،کارگران و شهروندان پاسدار حفظ اما برای ارتقاء جریان انقلابیبهدرجات بالاتر، نوعی کمبود آمادگی ایدئولوژیکی وجود داشت. از این گذشته بحران انقلابی سازمانهای تودهئی کارگران راغافلگیر کرده بود و آنها نه فقط هیچ کوششی نکردند که این نوعآگاهی را بهدست آوردند بلکه کاملاً بهعکس این عمل کردند. 

دومین نوع واقعه، بغرنجتر و جالبتر است. این واقعه انتخاب«حکومت کارگران» و بهقدرت رساندن آنان است، آن حزبسیاسی که از اعتماد تودهها برخوردار است، اگر بهطور«قانونی» انتخاب شود؛ ممکن است که مدت معینی در آزمایشمستقیم قدرت با رقبای اجتماعی خود روبرو نشود. و این میتواندیک «سرآغاز انقلابی» باشد. اما برای این که چنین چیزی رخدهد، پیروزی انتخاباتی بهتنهائی کافی نیست. بلکه باید یکجهش واقعی هم در جنبش تودهئی رادیکال بهوجود آید که بتواندسازمان سیاسی سنتی را برای یک برنامهٔ ضدسرمایهداریپیشرفته بهمبارزه برانگیزد و آن را در مقابل برنامهاش مسئولبداند. 

برای نمونه، اگر حزب کارگر انگلستان در شرایطی کم و بیش«عادی» یک پیروزی انتخاباتی بهدست آورد، این الزاماً بهمعنیرسیدن به‌‌«سرآغازی انقلابی» در مملکت نیست؛ و در واقع ممکناست عملاً بدین معنی باشد که سازمانی سیاسی با برنامهئیسوسیالیستی و پایهئی در طبقهٔ کارگر بهادارهٔ «تجارتسرمایهداری» ادامه میدهد. 

اما اگر حزب کارگر در نتیجهٔ نوعی بحران ملی (یعنی وضعی کهاعتصابات کارگران معدن در سال ۱۹۷۲ در انگلستان بهوجودآورد) بهقدرت برسد، و اگر دولت محافظهکار مجبور شود تحتفشار این بحران استعفا کند، این، بهمعنی تولد موقعیت عینیِمتفاوتی است، و حزب کارگر را مجبور میکند که اصلاحاتضدسرمایهداری دامنهدار را تقبل کند. 

امکان دیگری هم وجود دارد، که ما آن را از نزدیک بررسیمیکنیم. و آن عبارت از آن است که موقعیت عینیِ فوقالعادهرادیکالی از قبل موجود باشد، یعنی آنجا که یک «حکومتکارگری» در موقعیت استثنائی با یک نیروی محرکهٔ واقعیِانقلابی روبهرو شود. 

مشکل بزرگ زیرین محور این مسائل است، وقتی جریان انقلابیروی غلطک بیافتد، چگونه باید از چنین موقعیتی بهپیروزی واقعیرسید؟ بهعبارت دیگر مسأله چگونگیِ آغاز شدن انقلاب نیستبلکه چگونگی پیروزی آن است؟

پاسخ این پرسش در مشارکت دمکراتیک تودهها، و روابطشان بادولتی که ادعا میکند «متعلق بهآنهاست» نهفته است. 

معمولاً چنین دولتی ابتدا با انجام اصلاحات ساختاری که دربرنامهاش بوده، آغاز میکند. مهمترین این اصلاحات «ملیکردن» و اصلاحات ارضی است. (مسئله اصلاحات ارضی هنوزدر هیچ جا حل نشده است). 

هدف از ملی کردن عبارت است از: گرفتن مالکیت وسائل اصلیتولید کشور (از قبیل بانکها، صنایع، تجارت) از سرمایهدارانبزرگ داخلی یا خارجی و انتقال آن بهکل ملت. 

دولت که فرض است نماینده منافع اجتماعی ملی است این انتقالمالکیت را انجام میدهد. اما این دولت هم چون تجرید محضظاهر میشود: 

واقعیت اجتماعی دولت فقط در عبارات ملموس قابل درک میشود. 

ساخت دولت ساخت مستقلی نیست که خود دولت آن راتعیین کرده باشد، و چیزی نیست که حول مناسباتمالکیت و مناسبات اجتماعی یک رژیم مشخص بگردد. بلکه دولت تجلی کاملاً آگاهانهٔ منافع مشترک طبقهٔمسلط هر جامعه است بهشکل سلسلهٔ بههم پیوستهئیاز نهادهای [گوناگون]در میآید

بنابراین ملی کردن معنایش آن نیست که چیزی بهمالکیت دولتدرآید («ملی کردن»، یعنی «اجتماعی کردن» و آن چنان استکه مالکیت بهملت یعنی بهجامعه بهطور عام منتقل شود.) 

مناسبات نوین مالکیت، در صورتی که اشکال نوینمدیریت هم وجود داشته باشد میتوانند فقط بهمناسبات نویناجتماعی تبدیل شوند. 

اگر چیزی را بهمالکیت دولت درآوریم، و صرفاً بگوئیم کارگراندستمزد خود را بهجای این که از کارفرمایان خصوصی بگیرند،از دولت خواهند گرفت، این، برای انتقال مناسبات تولیدی بهمعنیسوسیالیستی آن کافی نیست. لازمهٔ دیگری هم وجود دارد [کهعبارت است از] حق کارگران در گرداندن این مؤسسات متعلقبهدولت توسط خودشان، از طریق سازمان دمکراتیک مجمعکارگری (labour collective) که کلیهٔ پرسنل تولیدکنندهٔ اینمؤسسه را در بر میگیرد. 

برای زحمتکشان فقط این اقدام مفید است و بهآنها کمک میکندکه دریابند موقعیت اجتماعیشان دچار یک انقلاب واقعی شدهاست، و آنها وقتی که کارشان واقعاً آزاد شده باشد [از هر نوعاستثمار]، بهسازماندهی برای بازده، بهتر خواهند پرداخت. 

این [حق خودگردانی] هم چنین تنها اقدامی است که این پیروزیمهم و حیاتی را حفظ میکند یعنی متضمن حداکثر دفاعکارگران است برای مقابله با هر نوع نیروی ارتجاعی که خواستاربازگشت بهاستبداد «ناپلئونی» یا «اشکال» سلسله مراتبیمالکیت خصوصی است. 

در مورد اقتصاد کشاورزی هم، انتقال واقعی مناسبات تولیدیبههمان اندازه مهم است. 

هر کشوری که با مسئله ارضی روبرو باشد، یعنی هر کجا کهمقادیر وسیعی زمین متعلق بهیک اقلیت حکومتگر کوچک زمیندار(ارباب) باشد، و تودهٔ عظیمی از دهقانان فقیر فاقد زمین باشند،اصلاحات ارضی رادیکال مسئلهئی فوری است. 

اصلاحات ارضی هدفهای بسیاری دارد: اینک برخی از اینهدفها: بالا بردن سطح زندگی اکثریت جمعیت؛ گسترشبازارهای داخلی؛ ایجاد مواد لازم برای رشد صنایع (بهخصوصصنایع سبک)؛ جلوگیری از ورود محصولاتی که میتواند از طریقاقتصاد خود کشور تهیه شود؛ تغذیهٔ بهتر جمعیت. 

هیچ کشور در حال توسعهئی نمیتواند بهطور واقعی از منجلابمسائل بهنحو متعالی برون آید مگر آن که یک اقتصاد کشاورزیپویا داشته باشد. 

بنابراین، لزوم اجرای اصلاحات ارضی رادیکال دارای خواصبسیار مهمی است که هم اقتصادیاند و هم اجتماعی

و اما چه نوع اصلاحات ارضی؟

اگر املاک بزرگ مصادره شده را میان روستائیان بیزمین (یامجانی یا بهقیمتی) بهقطعات کوچک تقسیم کنند، و اگر دولتبهروستائیان کمک نکند که در تعاونیهای توزیع و تولید جمعشوند این خطر هست که تودهٔ دهقانان خردهپا بهوجود آید. یعنیدهقانانی که تولیدشان بسیار کم است، و بهطور اجتنابناپذیریبانکها، تجار، صاحبان صنایع و دولت از چند جانب آنان رااستثمار خواهند کرد. و از طرف دیگر اگر، مزارع بزرگ دولتیایجاد شوند، باز هم خطر میزان کاهش تولید وجود دارد. چوندهقانان هیچ نوع انگیزهٔ مادی یا معنوی برای این نوع زراعتندارند. هم در کشورهای سرمایهداری و هم در کشورهائی که درجریان ایجاد سوسیالیسماند ما شاهد تجربیات فراوانی از ایندو نوع خطر بودهایم. 

اگر اصلاحات ارضی بخواهد با موفقیت رو بهرو شود، بایستی بامشارکت آگاهانهٔ زارعین اداره شود. 

البته کاملاً لازمست که مزارع بزرگ، با کار دستهجمعی تشکیلشوند – امّا این هم لازمست که مجمع کارگران این مزارع آنهارا بهطور دمکراتیک بگرداند. 

این نوع مدیریت میتواند بهدو مفهوم باشد: یکی خودگردانی، ودیگری تعاونی تولید خودگردان. در مورد اوّل، زمین متعلق بهکلملت است؛ و در مورد دوّم زمین بهخود دهقانان تعلق دارد اما دراین جا هم زراعت بهطور دستهجمعی و از طریق تعاونیهایتولیدی انجام میشود. اما در هر دو مورد، ادارهٔ امور بایستیبهدست مجمع باشد، یعنی بهدست کارگران کشاورزی که بهطوردمکراتیک سازمان یافتهاند، و ضمناً بایستی از حداکثر مساعدتدولت هم برخوردار باشد. 

امّا بزرگترین خطا آن است که املاک بزرگ را که بر کشاورزیتسلط دارند، بهتأسیسات دولتی تبدیل کنند، کارگران صرفاًدستمزدبگیران دولتی باشند. 

کشاورزان برای آن که بهزراعت و افزایش میزان تولید علاقمندشوند، باید احساس کنند که خواه از نظر مادی و خواه از نظرمعنوی در ادارهٔ امور سهیمند. 

همین اصل در مورد سازماندهی و ترقی خدمات اجتماعی وآموزش هم صدق میکند. 

سرمایهگذاری در آموزش باید با توجه بهامکانات آموزشیِ پیگیربرای کل جمعیت باشد و نه فقط آموزش عمومی بل که[آموزشهای] سیاسی و فنی را هم دربر بگیرد. اگر این پا بهپایدستاوردهای اقتصاد محض باشد، رشد اقتصادی را در مسیرتند اما متوازن تضمین خواهد کرد همچنان که کل حیات اجتماعیرا چنین خواهد کرد. 

یکی از بنیادیترین گرایشهای این دوره، مشارکت هماهنگفرهنگ و علم همچون نیروهای مولد جامعه است. علوم مرتباً بازتولید شده و مدارک تحصیلی بیش از پیش لازم میشوند. ایناست لزوم آموزش دائمی وکارآموزی دائمی. این آموزشبهرحال فقط فنی یا تخصصی نیست، بل که عمومی هم هست. 

انقلاب در نظام آموزشی را نمیتوان فقط در نتیجهٔ یک سلسلهاصلاحات از بالا، انجام داد. بل که این انقلاب نتیجهٔ مشارکتمؤثر معلمان و شاگردان و نمایندگان مجامع اجتماعی باشد. 

البته، ملی کردن، اصلاحات ارضی و اصلاحات آموزشی، برایاطمینان یافتن از پیروزی انقلاب و گذار بهسوسیالیسم کافینیست. این اقدامات هراندازه هم که رادیکال باشند، معذلکبایستی برای فرصت درازمدت برنامهریزی شوند. اما وقتی جریانانقلابی روی غلطک بیافتد این اصلاحات میتوانند برای انقلابنیروی فوقالعاده محرکی باشند. مشارکت دمکراتیک تودههایوسیع مردم، مهمترین عامل عینیِ امکان پیروزی انقلاب است. 

واضح است که این پیروزی نمیتواند نتیجهٔ سادهٔ یک جریانتکاملی، صلحآمیز، درون چارچوب بههم پیوستهٔ دمکراسیبورژوائیِ سنتیِ مؤسساتِ دولتیِ قدیمی باشد. در یک مقطعزمانی معینی مقابلهئی تعیینکننده از این یا آن نوع بهوقوعخواهد پیوست. یعنی موقعی بهوقوع میپیوندد که نیروهایارتجاعی متحد امپریالیسم مجبور شوند چارچوب سنتی خود راشکسته، تحولی اجتماعی و تغییری کیفی بهوجود آورند. 

فقط در آن مقطع زمانی است که دورهٔ جدیدی آغاز خواهد شد. یعنی زمانی که «حکومت مردم زحمتکش» واقعاً مستقر شود ومبارزه برای سوسیالیسم بهطور آزادانه صورت پذیرد. 

در این موقع، دورهٔ «قدرت دوگانه» پایان مییابد، و مقاومتنیروهای اجتماعی آشتیناپذیر درهم شکسته میشود، قدرتزحمتکشان نمودار میشود، نه فقط از زبان دولتی که بهنام آنهاحکمرانی میکند، بل که هم چنین – در وهلهٔ اول – بهشکلمؤسسات و ارکان نمایندگان مستقیم زحمتکشان. 

وانگهی، آیندهٔ چنین رژیمهائی بستگی بهرابطه میان اشکالمستقیم و غیرمستقیم قدرت زحمتکشان دارد. 

اشکال مستقیم، عبارتند از دولت، احزاب سیاسی و اتحادیهها کهقدرت مردم را بهواسطهٔ انتصاب از طرف آنان بهدست میگیرند. [بهعبارت دیگر] اشکال مستقیم عبارتند از اشکالی که زحمتکشانو شهروندان مستقیماً زندگی اجتماعی خود، مؤسسات، خدماتاجتماعی و مدارس را در همهٔ سطوح اداره میکنند. 

اشکال غیرمستقیم، الزاماً مترادف با قدرت واقعی زحمتکشان وشهروندان نیست، چرا که آنها نهادهائی هستند که گروههایاجتماعی آنها را میگردانند یعنی ‌گروههائی که کمکم بهعلتکارکردشان، با توجه بهتودهها وضع خاصی پیدا میکنند. 

این وضع خاص بهطور اجتنابناپذیری شامل امتیازات مادی وشغلی است که رشد بورکراسی و یک قشر جدید اجتماعی راتقویت میکند. و این جدیترین خطری است که دولت در حالگذار بهسوسیالیسم را تهدید میکند. 

البته، شرایط عینی بنیادیئی وجود دارند که رشد بورکراسی راتقویت میکنند – از جمله سطح پائین اقتصادی و فرهنگی،محدویت ممتد این تجارب [ادارهٔ امور بهدست عدهئی معین] درچارچوب ملی محدود کننده. 

اما تجربه کشورهائی که درگیر ساختن سوسیالیسماند حاکی ازآن است که عامل فوقالعاده مهم عینی دیگری هم باید بهاینشرایط اضافه شود. و آن عبارت است از : فقدان هر نوع انتقادبهنظریات سنتی دولت، احزاب و اتحادیهها از سوی زحمتکشان،و کمبود مواجههٔ کافیِ تئوریک با این مسائل. 

متداولترین تصویری که از یک رژیم بهاصطلاح «سوسیالیستی» وجود دارد، همانا مالکیت دولتی، و اقتصاد با برنامه است کهحزب «انقلابی» آن را تعیین میکند. نهایتاً، این بهمعنی ادغامدولت و حزب در یکدیگر است. و نقش اتحادیهها، بهچیزی مشابهکمربند انتقالدهندهٔ خواستهای دولت بهزحمتکشان، تقلیلمییابد. ازآنجا که دولت اصطلاحاً «سوسیالیست» و حزباصطلاحاً «انقلابی»، تعریف شده است بنابراین نتیجهٔ کلیاینست، این دو [دولت و حزب] همان قدرت زحمتکشان وشهروندان است. 

البته، این هرگز مفهوم مارکس، لنین، روزالوکزامبورگ، یاتروتسکی نبوده است. 

مثلاً بلشویکها، نخست، یک نظام چند حزبی، حتی یک دولت چندحزبی داشتند، هم چنین نظام «شوراها» و «مجلسها» وجودداشت و چنین تصور میشد که این شوراها و مجلسها مستقیماًقدرت را بهدست میگیرد، امّا وقایع بهزودی بلشویکها را بهآنجاهدایت کرده که تقریباً خودشان یا حزبشان حکمرانی کنند. درنتیجه بلشویکها بهطرز ناآگاهانه، اما در واقعیت، در دستگاهدولتی ادغام شدند و نقش شوراها را بهسازمانهائی زیردست وپائینی و ناچیز محدود کردند. 

وارثین لنین این واقعیت را همچون «مدلِ رژیمی که در جریانساختن سوسیالیزم است» تئوریزه کردند. حال آن که، اگربهدرستی مدعی باشیم که مارکسیسم (گذشته از سایر محاسن) علمیترین روش برای درک واقعیتهای جامعهشناسیسرمایهداری است و کلیهٔ مقولات، ارزشها و مؤسسات آن [جامعهسرمایهداری] را از ابهام تهی میکند، پس باید همان عمقانتقادی را در تحلیل و از ابهام تهی کردن واقعیت جامعهشناسیرژیمهای ما بعد – انقلاب نیز بهکار گیریم. 

از آنجا که حقیقت مشخص است، احتیاجی بهکلی بافیهایعمومی نداریم از جمله این کلی بافیها آن است که: ساختمانمابعد – انقلابی دولت، احزاب و اتحادیهها، کاملاً برابر است باقدرت مستقیم و واقعی زحمتکشان. چنین برخوردی، بههیچ وجه باجامعهشناسی علمی منطبق نیست؛ و یک مغلطهٔ ایدئولوژیکیصرف است. قشرهای جدید جامعهشناسی، تناقضات جدید، وآشتیناپذیری جدید در چنین جوامعی برای یک دورهٔ کاملتاریخی بهجای خواهد ماند. پس ما نمیتوانیم بهعنوان مسائلکوچک، فقط آرزوی از بین رفتن آنها را در سر بپرورانیم. 

بلکه باید پافشاری کنیم که تحلیل و انتقاد مارکسیستی دائمیشود. در دورهٔ گذار از سرمایهداری بهسوسیالیسم، دولت را خطربورکراتیزه شدن و دفاع از منافع شخصی و مشخص قشربورکرات جدید، تهدید میکند. هرچند که این دولت در عین حال ازمنافع عمومی نظام اجتماعی جدید هم دفاع میکند. در این موردآخری دولت مورد نظر، فقط بهیک معنی دولت زحمتکشان استیعنی فقط بهوسیلهٔ انتخابات و واسطهها (و بنابراین بهنحویتحدیدشده و کژدیس شده) روی کار آمده است. 

وقتی حزب «انقلابی» بهقدرت برسد، خطر در این است که اینحزب دچار یک تغییر کیفی شود و همان نقشی را در برابر مردمبازی کند که دولت بازی میکند. 

و امّا اتحادیهها – اگر اتحادیهها استقلال خود را بهاحزاب ودولت منتقل کنند، اگر نخواهیم نقش اولیهٔ آنان همچون مدافعینمنافع زحمتکشان را بیان کنیم (نقشی که حتی در یک دولتبهاصطلاح «کارگری» یا «سوسیالیستی» نیز لازم است)، اینخطر وجود دارد که این اتحادیهها همچون پوزبند صرف برایبورکراسی مورد استفاده قرار گیرد و همچون ضمیمهئی برایدولت و احزاب شود. 

هیچ یک از اینها بهمعنی آن نیست که فرد خود را همچونمخالفی با ایدهٔ دولت، احزاب سیاسی و اتحادیهها معرفی کند. مراد آن نیست که بهنوعی اسطورهٔ «آنارشیستی» پناه ببریم، یامدلهائی جامعه «کامل» بسازیم که کاملاً ساختگی است چونهنوز شرایط تاریخی مناسب وجود ندارد. بل که فقط بدین معنیاست که اشکال غیرمستقیم قدرت زحمتکشان نباید اختصاصاًیا انتظاماً، جایگزین اشکال مستقیم شود. چرا که این خوداشکال مستقیم است که بهطور سیستماتیک ادارهٔ مستقیم زندگیاجتماعی را ترجیح میدهد. یعنی آن که زحمتکشان و شهروندان،بهطور عموم زندگی اجتماعی را در کلیه امور و کلیه سطوح ادارهمیکنند این نظام سوسیالیسم خوگردان است. 

در امور اقتصادی خودگردانی بدین معنی است که مؤسسات وزمینها متعلق بهکل ملت است و توسط مجمعهای زحمتکشان کهبهصورت دمکراتیک سازماندهی شدهاند آن را اداره میکنند. 

کارگران رشتههای کارهای فکری و کارهای یدی باید چنانگروهبندی شوند که بتوانند بخش تولید مربوط بهخود را خود ادارهکنند. 

نحوهٔ سازماندهی آنان بستگی دارد بهنوع مؤسسه یا بهچگونگیمسیر عمومی تکامل جامعه بهعنوان یک کل؛ بهعلاوه اینسازماندهی بهسطح دستاوردهای مادی و فرهنگی جامعه همبستگی دارد. 

این، بدان معنی است که خودگردانی یکباره بهشکل «کامل» ظاهر نمیشود؛ بل که جریانی است که طی یک دورهٔ کاملتاریخی گسترش مییابد. 

در نخستین مرحله، زحمتکشان آن کارهائی را میگردانند کهازنظر علمی یا فنی احتیاج بهدرجهٔ تخصصی بالا ندارد؛ برای[خودگردانی] این نوع کارها، فقط کافی است که آنها را برایمدتی تحت کنترل درآورد. 

خودگردانی، نمیتواند اختلاف چندین ساله میان کارگرانمتخصص و غیرمتخصص، یا کارگران رشتههای یدی و فکری رابهیک باره از میان بردارد. هم چنین نمیتواند یک شبه از اینموقعیت فرار کند که متخصصها پاداش فراوان برای خدمات خودمیخواهند یعنی پاداشی که بیش از حد لازم، برای کار واقعیآنها است. 

بههر حال، ضمن این که متخصصین برای گرداندن مؤسساتمدرن و بزرگ لازمند، مجمع زحمتکشان باید آنها را کنترل کردهو بهخدمت خود درآورد، این شبیه آن کنترلی است که درحالحاضر روسا بر کار این متخصصین دارند. 

مسئله اصلی این است که مجمع دمکراتیک زحمتکشان باید قدرتواقعی را در موسسات بهدست گیرد. 

پایه (base) این مجمع را، مجلس زحمتکشان تشکیل میدهدکه شوراهای زحمتکشان را با ارکان اجرائی مربوط بهآنانتخاب خواهد کرد: و اینها [ارکان اجزائی] ادارهٔ روزانهٔ امور رابر پایهٔ قوانینمجلس زحمتکشان وضع کرده است و نیز تختکنترل عالیِ این مجلس بهعهده خواهد گرفت. باید در نظر داشتکه مجمع زحمتکشان، کلیهٔ پرسنل تولیدکنندهٔ مؤسسه (پرسنلی کهبا این نحوهٔ اجرای امور موافقند) را در برمیگیرد. تنها استثناءهمان متخصصین مورد نیازند که نمیتوانند جزئی از مجمعباشند، چون آنها مثلاً از طریق تقاضای حقوق فوقالعاده زیاد – امکان عضویت در مجمع را از دست میدهند. امّا خدمات اینمتخصصین حتی بهچنین قیمت بالائی، خریداری میشود. بههرحال، مجمع باید آنها را کنترل کند، همان طور که مثلاًکارگران برای کارفرما کار میکنند. 

مجمع کارگری روزبهروز متجانستر خواهد شد (همان طور کهمارکس در نوشتهٔ خود درباب «مجمع کارگران» ادغام پله بهپلهٔکارگران رشتههای فکری و یدی و هم چنین ادغام فن و علم دریکدیگر اشاره کرده و جامعهٔ سرمایهداری را در تکامل بدین سویمیبیند)، و کلیهٔ اعضای آن مرتباً بهدرجات تخصصی بالاتریمیرسند. و اما این تجانس فقط در صورتی امکانپذیر است کهدو اقدام ذیل از آغاز کار بهاجراء درآید: یکی آن که پرداختدستمزد بر پایهٔ «کار انجام شده» باشد دیگر آن که زحمتکشانآموزش پیگیر ببینند یعنی آموزش هم زمان در زمینههای عمومی،فنی و سیاسی. 

وقتی یک جامعه در روند بنای سوسیالیسم است، امّا نمیتواندبرای مدت معینی روشهای اقتصادی پولی را نادیده بگیرد، نحوهٔپرداخت دستمزد عامل فوقالعاده مهمی است. 

برای آن که نحوه پرداخت عادلانه باشد، باید بر پایهٔ «کارتولیدشده» هر کس پرداخت شود؛ یعنی بر پایهٔ ثروتی که از کاربدست آمده است. در نظام سرمایهداری (نظامی که در آندستمزد فقط بخشی از ثروت تولید شده است) این نحوهٔ پرداختدستمزد قابل اجرا نیست. هم چنین در کشورهائی کهسرمایهداری از بین رفته است یعنی جائی که دستمزد بهطوراختیاری تعیین میشود و برای تعیین آن بهاین مِلاک چه مقدارثروت تولید شده است مراجعه نمیکنند نیز نمیتوان دستمزد راآن گونه پرداخت. 

البته، ممکنست انتقاد شود که تعیین این مِلاک (که مارکس درانتقاد بهبرنامهٔ گوتا از آن بهعنوان مناسبترین روش برایدوران گذار نام میبرد) کار بسیار مشکلی است، چون ثروت راکلیهٔ اعضای «مجمع کارگران» تولید میکنند. فقط شاملکارگران رشتههای یدی نیست، بلکه شامل کارگران رشتههایفکری هم هست (مثلاً مهندسین فارغالتحصیلان، محققین،متخصصین و غیره)، و از آنجا که ماشینی کردن و استفاده ازروشهای اتوماتیک کار بهاین سرعت پیش رفته است، و علم بیشاز پیش در جریان تولید بهکار گرفته شده است. ارزش و ارزشاضافی بهکار اجتماعی که روزبهروز بغرنجتر میشود، شکلمشخص میدهد. معذالک هنوز درست است که بگوئیم ثروت،فرآورد کار اجتماعی است و پرداخت دستمزد همهٔ مردم بایستیبرپایهٔ مِلاک کار تولید شده قرار گیرد. 

این بهعهدهٔ خود زحمتکشان است که بهطور دمکراتیک، نه فقطسازماندهی و انجام کار در مؤسسات را بهعهده گیرند، بلکه همچنین سطح دستمزد خود را بر پایهٔ قراردادهای تصویب شدهٔدستگاه، و درون چارچوب قراردادهای ملی، تعیین کنند. هم چنینبهعهدهٔ خود زحمتکشان است که از دستمزد خود، میزان لازمبرای رسیدگی بهاحتیاجات کل جامعه را صرفهجوئی کنند. 

اگر بخواهیم نظام دستمزدی را کاملاً منحل کنیم باید ملاک میزانکار تولید شده را تعیین کرد. خود شهروندان و زحمتکشان بایدگرههای «کار اجتماعی» را از هم باز کنند که عبارت است ازمیزان کار تولید شدهٔ هر فرد، این کار را میتوان از طریقتصمیمگیریهای دمکراتیک از پائینترین سطح تشکیلاتی تابالاترین سطوح ادارهٔ ملی انجام داد. 

با چنین روش پرداختی، مسئلهٔ تفاوت دستمزدها فوراً حلنمیشود. اما این روش بهکم شدن این تفاوتها کمک میکند،حدود و ثغور آنها را تعیین میکند، و میزان منافع حاصل ازافزایش تولید و توزیع عادلانه را تحت کنترل در میآورد. 

این روش، ضمناً بهترین محرک برای افزایش تولید است. هرکارگر احساس میکند که هم بر مبنای میزان مشارکتش درکاراجتماعی دستمزد میگیرد و هم این که بهطور اتوماتیک ازافزایشمیزان تولید عمومی کار اجتماعی بهرهمند میشود. 

روشهای پرداختی که بهطور اختیاری تعیین میشود، رابطهٔروشنی با مقدار کار تولید شده و استعداد تولیدی این کار راندارند، و فقط باعث تحکیم احساس بیعدالتی در زحمتکشان ودر نتیجه کاهش میزان تولید میشود. 

نظامی که کارگران را بهزور بهبهانهٔ سوسیالیسم «ایدهآل» واداربهافزایش میزان کار میکند یا با استفاده از عبارات اخلاقی آنانرا بهکار بکشاند، کوچکترین امکان مشارکت واقعی در ادارهٔامور و ثروت حاصل از کارشان را ندهد، هیچ عذر موجهی ندارد. کسانی که از چنین نظامهائی دفاع میکنند سخنگویان ناآگاهلایههای بوروکراتیک صاحب امتیازاند. آنها با این عمل شرایطپرولتاریائی توده عظیم زحمتکشان را زنده نگه میدارند. 

اصلاح دیگری که باید صورت پذیرد، اصلاحات رادیکالآموزش است – یعنی آموزشی از اول و دوباره با هدف امحاءموثر شرایط پرولتاریائی.

هدف از این اصلاح، ریشه کن کردن فقدان آموزش تودهٔزحمتکشان است و نیز آن که بهشکاف موجود میان «تحصیلکرده» و «تحصیل نکرده» و میان کارگران «فکری» و «یدی» میان مردمی که بهاصطلاح «قابلیت رهبری» دارند و آنهائی که«فرمانبردار»اند خاتمه داده شود. 

از این دیدگاه، آموزش، شرط مقدم هر جامعهٔ واقعاً سوسیالیستیاست در چنین جامعهئی نه فقط اشکال مالکیت بلکه کیفیتمناسبات اجتماعی هم تحت تاثیر قرار میگیرد. اما آموزش برتکامل نیروهای مولده هم تاثیر میگذارد، و پیآمدهای این تکاملبهنوبهٔ خود ترکیب کیفی طبقهٔ کارگر بهطور کلی زحمتکشان را،تحت تاثیر قرار میدهد. 

ما قبلاً بر این واقعیت تأکید کردیم که گرایش مسلط در تکاملاقتصاد نوین، همانا بهکارگیری هرچه بیشتر علم در فرایند تولیداست، از طریق مثلاً تحقیق اصولی، تحقیق علمی، و تکنولوژیعالی. 

پس از این ضرورت که تعداد روزافزون زحمتکشان همواره بایدمهارتهای بیشتر کسب کنند، بهزیان تعداد و ارزش کارگرانمعمولی تمام شده است. 

اما در زمینهٔ نظام سرمایهداری، این فقط بهشکل یک جهت باقیمیماند. توفیق آن بستگی دارد بهانهدام آن نظام و اصولمرجعیت (اتوریتهئی)، سلسله مراتب، فرمانبرداری و دوگانگی[کار و سرمایه] که سرمایه را در موقعیتی میگذارد که زحمتکشانرا در کنترل داشته باشد. 

آموزش دائمی در جامعهئی که در راه تکامل بهسویسوسیالیسم است یک امکان پر ارزش است، بهدلایلی که همبنیادی و هم مهم است و این دلایل هم بهجوهر سوسیالیسممربوط میشود و هم بهوسایل رسیدن بهآن. 

از یک طرف آموزش دائمی برای کمک بهزحمتکشان در ادارهٔزندگی اجتماعیشان در کلیه سطوح و در همهٔ حیطهها لازم است(که این همان هدف سوسیالیسم است). 

از طرف دیگر، فقط یک سطح همواره روبهپیش مهارت و قابلیتاست که میتواند اقتصاد را پویا و متجدد کرده و بازدهی آن راافزایش دهد. 

آموزش پیگیر زحمتکشان را باید در جوهر کلی آن در نظر گرفت. یعنی بدین معنی که همه رشتههای عمومی، فنی و سیاسی در یکزمان آموخته شود تا آن که فقط متخصص تربیت نشود، بلکهافرادی تربیت شوند که چندین تخصص دارند. زیرا شهروندانیکه رشد متعادل در آموزش دارند قادرند که زندگی اجتماعی خودرا اداره و کنترل کنند. 

آموزش را باید همچون جزء اساسی کار اجتماعی اعضاءجامعه در نظر گرفت. در این جا میتوان میان کار تولیدیمستقیم و کار آموزشی تمایز قائل شد، اما در هر دو موردجامعه باید مخارج آن را تأمین کند.

بهسخنی دیگر، اصلاحات رادیکال آموزشی، بهمعنی تقسیم زمانکار اجتماعی بهدو قسمت است: اول، زمانی که صرف کارمستقیم و مولد میشود و دوم: زمانی که صرف کار آموزشیمیشود. این است آن انقلاب فرهنگی واقعی که باید بهدست آید. رشد، دامنه و شکل آن بستگی دارد بهزمینهٔ موجود در هر نمونهٔمشخص. 

اما مهمترین مطلب همانا درگیری با این مسئله از ابتدای کاراست، یعنی آغاز بهریشه کن کردن شرایط پرولتاریائی در امورآموزشی. 

خودگردانی یک نظام «جهانی» است که نمیتواند صرفاًبهاقتصاد یا بهسطح انفرادی عمل هر کس برای فروش محدودباشد. 

نهایتاً، اقتصاد سوسیالیستی ممکنست مرکب از چندین مؤسسهٔبزرگ فوقالعاده مدرن (اولترامدرن) در هر یک از بخشهایاقتصاد، درون چارچوب برنامه ریزی اجتماعی دمکراتیک درسطح ملی باشد: اما برای مدت زیادی همین عدم تجانس (گذشتهاز سایر مسایل) است که هنوز استفاده از روشهای اقتصادبازار جهانی پول را الزامی کرده برنامهریزی واقعی را تحدیدمیکند (یعنی ادارهٔ نیمه خودکار توسعه اجتماعی متوازن). 

این نوع دوم برنامهریزی، اثرات بعدی جامعهٔ سرمایهداری را درحوزهٔ بازار، پول، پرداخت برای کار تولید شده، ارزش و ارزشاضافی بهشکل اقتصادی و واقعی (نه روشهای اختیاری واداری) سرکوب میکند. و پول یعنی اقتصادی که هم چنانمحتاج بهآن است که بهوسیله بازار، پول و کار، پیشرفت رااندازهگیری کند رشدش را متعادل و بازدهیش را ترغیب کند. 

طی دوران گذار، خط هدایت کننده در حیطهٔ اقتصادی، باید درراه اجتماعی کردن یک بخش مسلط در یکی از شعب اقتصادباشد. این تسلط میتواند بهدلیل متمرکز بودن، مدرن بودن، یابازدهی آن بخش بوده، و در عین حال همکاری داوطلبانهشرکتهای کوچکتر دیگر را با انواع مساعدتهای دولتی تشویقکند. وقتی عبارت «اجتماعی کردن» را بهکار میبریم از مالکیتیسخن میگوئیم که دسته جمعی بوده و تحت ادارهٔ کارگراناست. 

خودگردانی، آن نیست که انبوههئی از تعدادی شرکت هر یکبرای خود و در رقابت بدون کنترل عمل میکنند. خودگردانی درسطح اقتصادی جزئی است از برنامهٔ اجتماعی ملی، که بهطوردمکراتیک حساب شده و بهکار گرفته میشود. این از پیشبازاندیشیِ بنیادیِ تصور برنامهریزی سخت متمرکز در اقتصادیکه در مالکیت دولت است مسلم میدارد. 

در حیطهٔ اقتصادی، هدف این برنامه عبارتست ازتعیین شرایطعمومیئی که تحت آنها شرکتهای خودگردان قادر بهفعالیتبوده، میتوانند تلاش خود را با توجه بهمنافع نهائی جامعه بهطورکلی همگام کنند. ما از عبارت برنامهٔ اجتماعی بهجای عبارتبرنامهٔ اقتصادی استفاده میکنیم تا بر این حقیقت پافشاریکرده باشیم که درپیِ تکامل کلیِ متوازن جامعه بهسویسوسیالیسم است. این برنامه تعیین کنندگی بهاصطلاحهدفهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار میدهد و هدف اصلی آنارضاء احتیاجات واقعی جامعه زحمتکشان و شهروندان است. تصمیمگیریها بهطور دمکراتیک از پائین بهبالا و بالعکس انجاممیشود و هدفهای مورد نظر را حتی وقتی که برنامه بهاجرا درمیآید، در جریان یک رابطهٔ متقابل مرتباً تجدید نظام میدهد. 

بنابراین، هیچ گونه، ناهمگونی مطلق میان خودگردانی، برنامه وبهکارگیری الزامی آن با روشهای اقتصاد بازار پول (نهدقیقاً «بازار» بهمفهوم سرمایهداری آن) وجود ندارد. 

کارکرد برنامه، عبارت است ازاستقرار نوعی موازنه میانخودگردانی و استفاده از روشهای فوق، و ضمناً این برنامهمسیر عمومی گستردهترین توسعه ممکن برای بخش اجتماعیشدهٔ اقتصاد را تضمین میکند. 

در هر برنامهئی از این نوع، تمرکز زدائی اقتصادی و اداریکشور نقش فوقالعاده مهمی را بازی خواهد کرد. 

کشور را باید همچون ترکیبی از کمونها و منطقهها در نظرگرفت که تقسیم آن فقط بهخاطر کنترل اداری نیست، بل کهبهدلیل این است که آنها [کمونها و منطقهها] واحدهایاقتصادی– اداری متجانس و مرتبطی هستند که توسعهٔ متوازنکشور را خواهانند. 

کمونها و منطقهها را هم زحمتکشان و شهروندان میگردانند وبر آن حکومت میکنند زحمتکشان و شهروندان امکانات مالیکافی برای توسعه برنامههاشان را درون چارچوب عمومی برنامهٔاجتماعی ملی بهدست خواهند آورد. 

این نوع اصلاحات رادیکال حکومتهای محلی، نه فقط درکشورهای در حال توسعه، بلکه در کشورهای پیشرفته هم اقدامبسیار مهمی بهحساب میآید. 

این، زمینهٔ دمکراتیک شدن واقعی دولت جدید، را فراهم میکند کهپیآمدهای اقتصادی و اجتماعی مساعد آن بهنفع کل کشوراست. 

در کشورهای غیر پیشرفته، اصلاحات کمونی را میتوان همزمانبا اصلاحات ارضی و خودگردانی انجام داد. این اقدام پایگاهبسیار پرقدرتی را برای تودهٔ عظیم دهقانی فراهم میکند. و درنتیجه آنها میتوانند در دولت محلی شرکت کنند؛ انگیزهٔ اینمشارکت در هدفهائی ارائه میشود که بهنحوی دمکراتیک درسطح کمون تشریح شده است، و تأثیر مستقیم و ملموسی برسطح زندگی جمعیت محلی خواهند داشت. 

این است نحوهئی که جزء جزء هر جامعهٔ خودگردان، در راه تکاملبهسوی رژیم سوسیالیستی مقتدر، همچون یک کل شکل میگیرد. اجتماعی کردن نه فقط بهاین معنی است که دولت مالکیتشرکتها و مزارع را بهدست بگیرد بلکه بهمعنی اصلاحاتارضی، اصلاحات کمونی، اصلاحات آموزشی،برنامهریزی دمکراتیک هم هست – اینها عناصر چنانساختاری است که بهرغم لزوم زمان طولانی برای انجام آنها،باید از همان آغاز آنها را بهمفهوم «کلی»شان بهعنوان نقطهٔحرکت بهکار گرفت. 

بدین ترتیب مبارزه برای سوسیالیسم، از مبارزه برای خودگردانیجدائی ناپذیر است. استراتژی خودگردانی هم قبل و هم بعد ازرسیدن بهقدرت، تنها استراتژیئی است که میتواند تودههایعظیم شهروندان و زحمتکشان را بسیج کند. چرا که در همهٔمراحل روند انقلابی مشارکت مؤثر آنان را عرضه میکند. 

احزاب، اتحادیهها و دولتها که روی سخنشان با طبقهٔ کارگر، با«مردم»، و با سوسیالسیم است باید خود را وقف این وظیفه کنندکه این مشارکت مؤثر افتد، تا انقلابی که «آغاز» شده بهپیروزیبیانجامد و سپس رژیم نوینی ساخته شود که نتایج اسفناکتصلب بوروکراتیک را در بر نداشته باشد. 

درست است که تودهها آرزوی «دمکراسی مستقیم» را دارند، ومیکوشند بیگانگی چندگانهئی را که زندگی اجتماعی بهآنهاتحمیل کرده است از میان بردارند. امّا مناسبات اجتماعی موجودنه فقط بر مبنای داشتن بلکه بر مبنای دانستن و توانستن نیزهست. همهٔ اینها مختص اقلیتهای کوچک است، و مبتنی استبر مفاهیم کهن (قرنهای گذشته) سلسله مراتب، حاکمیت ودوگانگی بین «رهبر» و «تحت رهبری». 

این، بدان معنی است که تودهها قادر نیستند بهفوریت خودگردانیاجتماعی را بنا نهند. و برای مدتی بهواسطههائی چون احزابسیاسی، اتحادیهها و سایر ارکان نیاز خواهند داشت. دولتهمان طور که جامعه بهطور کلی هم برای مدتی احتیاج بهیکقدرت مرکزی، و یک «دولت» دارد. 

امّا هدف اصلی یک انقلاب اجتماعی، فقط تغییر مناسباتمالکیت نیست، بلکه تغییر کیفیّت مناسبات اجتماعیاست، یعنی اعتبار اجتماعی تولیدکنندگان و شهروندان. باید ازآغاز کار گامهای مؤثر بهسوی این هدف برداشته شود: بهکارگرفتن هرچه بیشتر خودگردانی سوسیالیستی، در کلیهٔ حیطهها وسطوح زندگی اجتماعی. 

این که شهروندان و زحمتکشان هرچه مستقیمتر زندگی اجتماعیرا بگردانند، هم چون روند نوآوری سوسیالیسم تشریح شده است. 

خودگردانی، بالندگی سوسیالیسم، و بالندگی خودگردانی است؛تعلیم میدهد و خود را در پروسهٔ عملِ خود کامل میکند. 

بهکارگیری خودگردانی را نباید بهبعد موکول کرد، بعضیها بهانهمیآورند که زحمتکشان و شهروندان هنوز قابلیت ادارهٔ زندگیاجتماعی خود را ندارند. یا استدلال میکنند که کار باید مرحلهبهمرحله انجام گیرد بهعقیده آنان این مراحل عبارتند از: اول آنکه تودهها تحت کنترل دولت، احزاب و اتحادیهها که جوهر قدرتتودهئی را بهدست میگیرند خود را با میزان معینی از کنترلراضی کنند. و دوم آن که تودهها تحت «دستورالعمل» با وظیفهٔگرداندن آشنا خواهند شد. 

این نوع استدلالها بهکژدیسی بورکراتیک ارتباط دارد که درآنجا قدرت بهنام سوسیالیسم و بهنام تودهها در انحصار عدهمعینی است– و بهطور اجتنابناپذیر بهیک طبقه بندی بورکراسیانجامیده، و بهتدریج بهقدرت مطلق تبدیل میشود. 

شکلگیری بورکراسی سدی است میان دولتی که توده فقط آن راکنترل میکند و دولتی که توده آن را اداره میکند. 

خودگردانی، مستقیمترین و سرسختترین دشمن بورکراسیاست. خودگردانی، نفی بورکراسی بهمعنی اخص است. 

گذشتهٔ وحشیانهٔ بشریت بر پایهٔ استثمار و فرمانروائی عدهئی ازمردم بر دیگران بوده است. این حقیقت هنوز رفتار ما را چهآگاهانه و چه ناآگاهانه و بدون وابستگی بهاین یا آن ایدئولوژی،شکل میدهد. مقاومتی تقریباً سراسری در مقابل ایجاد مناسباتاجتماعی نوین، که استبداد، سلسله مراتب، انقیاد و دوگانگی رااز میان برمیدارد وجود دارد. 

بخشی ازاین مقاومت را لایههای سوسیالیست و انقلابی انجاممیدهند این مقاومت بهاین دلیل است که مبارزه برای سوسیالیسمخودگردان، با این که راه طولانیئی در پیش دارد، امّا کاملاًضروری است. 

وظیفه آنان که ادعا میکنند پیشقراول انقلاباند این است کهاطمینان حاصل کنند که «قدرت» جدید در دست یک عده نخبهٔ(الیت) دولتی، حزبی، اتحادیهئی متمرکز نشود. بلکه این قدرتحد ممکن میان تودهٔ زحمتکشان و شهروندان توزیع شود. وظیفهاین پیشقراولان آن است که حداکثر پشت گرمی آگاهانه، روشن وسیستماتیک را بهکلیهٔ ابتکارات سازنده بدهند یعنی ابتکاراتی کهاز طریق آن تودهها میتوانند آرزوی عمیق خود، یعنی فاعلحقیقی تاریخ خود شدن را بیان کنند. 

فقط آن زمان است که آیندهئی برای سوسیالیسم «با چهرهئیانسانی» وجود خواهد داشت – و این تنها نوع سوسیالیسم استکه ارزش مبارزهٔ طولانی، خستگیناپذیر و فداکارانهئی را که درپیش است، خواهد داشت. 



این مقاله بهدهمین کنگره جامعهشناسی آمریکای لاتین،سانتیاگو، ژوئیه ۱۹۷۲ ارائه شد

مسوولیت مطالب نشر شده در سپیده دم به دوش نویسنده گان آنها میباشد


عناوین مرتبط:
» اروپا: یک‌ قرن انقلاب و رفرمیسم
» آمریکای لاتین و انقلاب اکتبر:
» انقلاب اکتبر بازتاب اراده اگاهانه و عمل سازمان یافته
» میراث تاریخی و همیشه جاودان انقلاب روسیه
» ارزیابی انقلاب روسیه (۱)
» هاجون چنگ و چامسکی از افسانه‌های جهانی‌سازی می‌گویند
» بحران سرمایه ی جهانی و چشم انداز سوسیالیسم
» غبار روبی از حقایق اتحاد شوروی و روسیه سرمایه داری امروز یا جعلیات و حقایقی در باره اتحاد شوروی و روسیه سرمایه داری امروز
» ﺑﺸﺮﻣﺤﻮ ﻧﺎﺯﯾﺴﻢ ﺭﺍ ﻣﺪﯾﻮﻥ ﻛﯿﺴﺖ؟
» ﭘﯿﺮﺍﻣﻮﻥ ﻃﻠﻮﻉ ﻭ ﻏﺮﻭﺏ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﺩﺭ ﺍﺗﺤﺎﺩ ﺷﻮﺭﻭﯼ ﻭ ﺍﺭﻭﭘﺎﯼ ﺷﺮﻗﯽ
» ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻣﺠﺴﻤﻪ ﻟﯿﻨﯿﻦ ﻭ ﺻﺪﺍﯼ ﭘﺎﯼ ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ!
» ﺗﺪﺍﻭﻡ ﺑﺤﺮﺍﻥ ﺟﻬﺎﻧﯿﯽ ﺳﺮ ﻣﺎﯾﻪ ﺩﺍﺭﯼ ﻭ ﻣﻮﻗﯿﺖ ﺟﻨﺒﺶ ﻛﺎﺭﮔﺮﯼ ﻭ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ (5)
» ﺗﺪﺍﻭﻡ ﺑﺤﺮﺍﻥ ﺟﻬﺎﻧﯿﯽ ﺳﺮ ﻣﺎﯾﻪ ﺩﺍﺭﯼ ﻭ ﻣﻮﻗﯿﺖ ﺟﻨﺒﺶ ﻛﺎﺭﮔﺮﯼ ﻭ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ (4)
» ﻟﻨﯿﻦ، ﮔﺮﺍﻥ ﺗﺮ ﺍﺯ ﭘﻮﺗﯿﻦ
» ﻓﺮﺧﻨﺪﻩ ﺑﺎﺩ ﺳﺎﻟﺮﻭﺯ ﺍﻧﻘﻼﺏ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ اكتبر
» ﺩﺭ ﮔﺬﺷﺖ جنرال ﺟﯿﺎﭖ، ﻗﻬﺮﻣﺎﻥ ﻣﻠﯿﯽ ﻭﯾﺘﻨﺎﻡ
» ﺍﻧﻘﻼﺏ ﻣﻠﯽ ﺩﻣﻮﻛﺮﺍﺗﯿﻚ، ﭼﯿﺴﺖ؟
» ﺣﺰﺏ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﻧﻘﺶ ﺍﺳﺎﺳﯽ ﺍﺳﺖ
» ﺩﺍﺷﱳ ﻛﺎﺭﻫﻤﭽﻨﺎﻥ ﻣﺰﯾﺖ ﺍﺳﺖ
» ﻭﻧﺰﻭﯾﻼ ﭘﺲ ﺍﺯ ﭼﺎﻭﺯ: ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻪ ﺟﻠﻮﺍﺩﺍﻣﻪ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ
» استراتژی سرمایه داری و خواست دگرگونی در اروپا
» ﺗﻤﺪﻥ ﺷﻮﺭﻭﯼ ﻣﯿﺰ ﮔﺮﺩ ﻫﺌﯿﺖ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﭘﺮﺍﻭﺩﺍ بخش دوم 4
» (3) ﺗﻤﺪﻥ ﺷﻮﺭﻭﯼﻣﯿﺰ ﮔﺮﺩ ﻫﺌﯿﺖ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﭘﺮﺍﻭﺩﺍ بخش دوم
» « هوگو چاوز و آينده ی درخشان مردم درونزويلا »
» ﻣﺮﻭﺭ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﭘﯿﺮﺍﻣﻮ ﻥ ﺗﻮﺭﻡ،ﺩﺳﺘﻤﺰﺩ ﻭﺗﻮﺯﯾﻊ ﺩﺭﺁﻣﺪ
» رشد"جناح چپ" دراتحادیه ی دانشگاه ها وکالج ها (UCU)دربریتانیا!
» " قاعده دومینو"مکانیسمهای تجزیه اتحاد شوروی و (بخش پایانی)
» سخنرانیی لیزپین،سازمانده امور زنان درحزب كمونست بریتانیا، درگردهم آیی كه بمناسبت ۷۸ مین سالگرد تٱسیس حزب كمونیست عراق،
» مـارشِ پــرقــدرت ”چـپ“ در فــرانــسه:
» آمــوزش و پــرورش در کــیــوبا
» جنبش "اشغال "وال استریت ، آغازی برای یک تحول بزرگ
» رائول کاسترو: بالاترین تجلی دموکراسی واقعی درمسیرسوسیالیسم
» رائول کاسترو: بالاترین تجلی دموکراسی واقعی درمسیرسوسیالیسم
» ما خیال پرداز نیستیم
» رازهای نا گفتهء تو طئه سقوط نظام دموکراتیک ودرس های زهر آلود تاریخ در افغا نستان
» احیای سرمایۀ مارکس: ردّ اسطورۀ ناسازگاری
» کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحادشوروی پیرامون کمکهای اضافی اقتصادی و مالی به جمهوری افغانستان
» خیانت به سوسیالیسمبه “استقبال” مصاحبه های اخیرگورباچف درارتباط به ساختمان وفرو ریزیی دیوار برلین (4)
» (3)خیانت به سوسیالیسم به “استقبال” مصاحبه های اخیرگورباچف درارتباط به ساختمان وفرو ریزیی دیوار برلین
» دلایل فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
» (iii) بخش 1 جهانی شدن و سرمایه آفرینی مالی
» به “استقبال” مصاحبه های اخیرگورباچف درارتباط به ساختمان وفرو ریزیی دیوار برلین 1
» از بحران سرمایه داری تا احیای مارکسیزم
» مارکسیسم و چپ در انقلاب‌های اعراب (3)
» عروج بحران نظام جهانیی سرمایه و افزایش بی اعتباریی گفتمان های رایج
» فصل پایانیی یک دوران و آغاز دوران تازه!
» واقعیات و جعلیات سمت گیری سوسیالیستی یگانه امکان پیشروی !)12(
» واقعیات و جعلیات تاریخ، قیام عمومی در روسیه را گواهی خواهد داد! (11)
» مارکسیسم (3)
» جعلیات و حقایقی درباره گذشته شوروی و روسیه سرمایه داری امروز (10)
» نه می شکند و نه می گذرد نگاهی به عمق جنبش مقاومت در کشور یونان
» آموزش و. ا. لنین در مورد ساختار حزب و دوران معاصر! (3)
» آموزش و. ا. لنین در مورد ساختار حزب و دوران معاصر! (3)
» مارکسیسم
» واقعیات و جعلیات سقفی را ویران کردند که مردم در اتحاد شوروی بالای سر خود داشتند (9)
» واقعیات و جعلیات سقفی را ویران کردند که مردم در اتحاد شوروی بالای سر خود داشتند (9)
» آموزش و. ا. لنین در مورد ساختار حزب و دوران معاصر! (2)
» جعلیات و حقایق افسانه سرائی های پوچ خودکفائی غلات در روسیه سرمایه داری(8)
» باشگاه ضد انقلاب (آسیا تایمز، هنگ کنگ): په په اسکوبار
» آموزش و. ا. لنین در مورد ساختار حزب و دوران معاصر!
» چپ میانه در برزخ هویت و جایگاه
» جعلیات و حقایقی در باره گذشته شوروی و روسیه سرمایه داری امروز فاجعه الکلیسم (7)
» برآشفتگان” برابری می خواھند
» موقعیت مبارزه طبقاتی پس از شکست کمون پاریس
» بحران ساختاری سرمایه‌ با خوانش مارکس (3)
» بحران ساختاری سرمایه‌ با خوانش مارکس(۱(
» .1 بحران ساختاری سرمایه‌ با خوانش مارکس
» نظرسنجی گلوب اسکن: کاهش اعتماد مردم آمریکا به نظام بازار آزاد
» جعلیات و حقایقپشت پرده کنترل انفجار اتمی "چرنوبیل"
» سالگرد پیروزی بزرگ ارتش سرخ اتحاد شوروی بر فاشیسم هیتلری در جنگ کبیر میهنی
» جعلیات و حقایقی در باره گذشته شوروی و روسیه سرمایه داری امروز انفجار اتمی "چرنوبیل" 6
» بمناسبت ١٤٠- مین سالگرد تولد ولادیمیر ایلیچ لنین انقلابی نابغه
» جعلیات و حقایق نقش آفرینی کلیسا و روحانیت در دو دوران انقلاب و ضد انقلاب (5)
» بمناسبت نهم اردیبهشت ماه، سالروز درگذشت زنده یاد احسان طبری
» جعلیات و حقایقعلیرغم شکست موضعی سوسیالیسم (4)
» جعلیات و حقایقعلیرغم شکست موضعی سوسیالیسم دوران ما، دوران گذار(4)
» جعلیات و حقایقی در باره (2)
» جعلیات و حقایقی در باره گذشته شوروی و روسیه سرمایه داری امروز (1)


عناوین دیگر:
بیانیه ی حزب کمونیست سوریه؛ ننگ بر تجاوز امریکا! (04.10.2017)
در قلمرو شایعات (04.10.2017)
طوفان سیاسی در هالند، در راه است (04.10.2017)
مارکس: استعمار و انترناسیونالیسم (01.25.2017)
بیانیه همجا: مسئولیت جنايات و سياستهاي مخرب رفسنجاني از حافظه هيچ نسلي زدودني نيست. (01.25.2017)
پيشينه تاريخی پيدايش معضل پشتونستان و ولايات مرکزی شمالغرب بخش چهارم (01.04.2017)
دونالد ترامپ و سیلیکون وَلِی دو روی یک‌ سکه‌اند (01.04.2017)
تاریخ با ضد انقلاب پایان نیافت؛ سوسیالیسم بجا و ضروریست (01.04.2017)
الکساندر یاکوفلیف مأمور سیا بود و گارباچوف از آن اطلاع داشت (قسمت پایانی) (12.19.2016)
مارکسیسم راهنمای تغییر در وضع موجود (12.19.2016)