Sunday, 06.25.2017, 08:36am (GMT)
خانه
در باره ما
RSS
پیوند ها
نقشه سایت
تماس
گلوله های کینه جو! ; نکاتی از یادداشت های روزانه : فساد اداری خطرناکتر از داعش است ; امیدهای کاذب برای صلح درکابل: ; حمله بر نمازگذاران خداپرست در خانه ی خدا! ; در عراق پس از شکست داعش چه روی خواهد داد؟
واژه کلیدی»       [جستجوی پیشرفته]
 
فهرست عناوين  
  اخبار
  پیام ها و گزارشها
  سیاسی
  ادبی
  تاریخی
  علمی
  زنان
  ویدیو
  نرم افزار
  مقالات از منابع دیگر
  ::| ثت نام در خبرنامه
اسم شما:
ایمیل شما:
 
 
 
علمی
 
صحت و سلامتی درافغانستان
جمعه, 10.25.2013, 10:33am (GMT)

       نوشته کریم پوپل  

 

نویسنده دانشنامه ویکی پیدیا

 

        صحت و سلامتی درافغانستان

                          

قسمت اول            

صحت وسلامتی عبارتند از نگاه داشت سلامتی و عرضه خدمات صحی برای باشندگان افغانستان می‌باشد. دولت افغانستان توانسته است تاسیسات صحیه را الی  ولسوالی  ‌ها بنا نماید. زیاده  افغانها  توسط آب وغذا مصاب به امراض مختلف می‌گردند. دولتهای وقت تلاش نموده‌اند تا در برابر این امراض مبارزه نمایند. افغانستان کشور کوهی وخشک می‌باشد. درجه حرارت در اکثر محلات افغانستان ازمنفی ۱۵“ الی ۴۵+ درجه سانتی گراد می‌باشد. درین حرارت می‌تواند بکتریای خطرناک رشد نماید. یعنی امراض خطرناک وکشنده از قبیل معرقه  سرخکان  چیچک  اسما  نیمونیا  مالاریا  لشمانیا  سال دانه  توبرکلوز  سیاه سرفه   فلج اطفال   و  کولرا   درین حرارت خوب نشو و نمو می‌نماید. پس از سال ۱۳۶۸ علاوه بر شفاخانه‌های دولتی شفاخانه‌های خصوصی نیز تاسیس گردید کنون در افغانستان ۱۸۲ باب شفاخانه خصوصی وجود دارد. از جمله ۸۸ باب در مرکز و ۹۲ آن در ولایات وجود دارد. درین اوخر  وزرات صحت عامه افغانستان   ۸۷ شفاخانه را به نسبت عدم مراعات معیارهای صحی مسدود نمود که از جمله ۶۱ باب آن در کابل ۱۷ باب در ولایات می‌باشد.

در سالهای اخیر دولت افغانستان تلا ش کرده است که زمینه دسترسی به خدمات صحی را توسعه دهد و در حال حاضر بر اساس گزارشهای وزارت صحت عامه افغانستان، بیش از ۱۷۰۰ مرکز کوچک و بزرگ صحی در سراسر کشور فعال است. در۳۳ سال جنگ داخلی به صدها دوکتور در اثنا وظیفه جان خودرا از دست داده است. در طی چند  سال اخیر حدود ۲۰ تن از داکتران و کارکنان صحی اختطاف و ۳۸ تن دیگر به قتل رسیده‌اند. وزیر این وزارت  ثریا دلیل  می‌باشد.

احصایه گیری  وگزارش صحت

نفوس کنونی افغانستان ۳۱ میلون می‌باشد. طبق راپور وزارت صحت عامه در سال ۲۰۱۰رشد سالانه نفوش ۳٫۲فیصد، ۵۰فیصد نفوس زیر سن ۱۵ قرار داشته از جمله ۴فیصد نفوس  بالاتر از عمر ۶۰ است. تعداد باروری ۶٫۳ طفل در فی خانم می‌باشد. ۸فیصد نفوس  در کمتر از ۱٫۲۵ دالر درفی روز زندگی دارند. ۱۷ فیصد بالاتر از سن ۱۵ باسواد اند. امراض کشنده مهم عبارتنداز سل اسهال  ریزش و  سینه پهلو  بیماری کورنر قلب، تروما تولد، مالاریا، کم وزنی، جنگ، سکته مغزی  و  سو تغذیه   می‌باشد. تعداد مرگ ومیر بین سن ۱۵-۶۰ ساله ۳۳۹\۱۰۰۰ و۵۳\۱۰۰نوزادان می‌باشد. ۱۱۱۷\۱۰۰۰۰۰ نفر طور طبیعی می‌میرند.۷۱۹\۱۰۰۰۰۰ نفر به اثر امراض قلبی و عروق  ۱۶۴\۱۰۰۰۰۰ به اثر مرض  سرطان   ، ۳۸\۱۰۰۰۰۰ در اثرمریضی سل و ۰٫۳\۱۰۰۰۰۰ دراثر مریضی ملاریا می‌میرند.

 

 

 

سال.

ارقام به عددو فیصدی

شاخصها

شماره

۲۰۱۳

۲۰۹۶

تعداد مراکز صحی

۰۱

۲۰۱۳

۱۳۲۰۰

تعداد پوسته‌های صحی

۰۲

۲۰۱۳

۱٫۶

تعداد معاینه شده‌ها فی تعداد نفوس درسال

۰۳

۲۰۱۳

۷۶

% مراکز صحی BPHS با حداقل یک

کارمند صحی زن دارد

 

۰۴

۲۰۱۳

۲٫۱٪/۴٪

میزان کمک به زایمان سزارین سکشن نظر به نفوس /

نظر به والدت‌ها در مراکز صحی

۰۵

۲۰۱۳

اول بامیان، دوم هرات پروان بعداً دایکندی بلاخره در بدخشان و وردک

بیشترین فیصدی مراکز صحی که در ولایات قرار دارد.

6

۱۳۹۱

۳۹-۵۰٪

فیصد مادران در مراکز صحی والدت کرده‌اند

7

۲۰۱۳

۱۷۲۵۷

تعداد پرسونل صحی

8

۲۰۱۳

۷۲۴۸

تعداد دوکتوران

9

۲۰۱۳

۲۴۰۷

تعداددارو ساز

10

۲۰۱۳

۱۲۸۰۰

تعدادداروخانه مجازی

11

۲۰۱۳

9.7 فیصد

تعداد مرگ و میر در اثنا ولادت

12

۲۰۱۳

مردان 62 در زنان 64

اوسط عمر

13

 

                    بودیجه مصارف صحی افغانستان

مصارف  بهبود صحت در افغانستان بالغ بر ۵۲ بیلون افغانی معادل ۱۰۵۳ میلون دالر می‌باشد که ۱۰ فیصد از تولیدات ناخالص داخلی GDR را تشکیل می‌دهد. مصارف صحی یک افغان در حدود ۲۱۰۰ افغانی یا ۴۲ دالر محاسبه شده است. مصارف صحی بودیجه دولتی بالغ بر۳۱۲۹ میلون افغانی که ۶۲،۵۸ میلون دالر می‌شود که ۶ فیصد مجموع مصارف صحی را تشکیل می‌دهد. ۴فیصد از مجموعه [[بودیجه دولتی]] بالای صحت مصرف می‌شود. پوشش صحی توسط شرکتهای خصوصی ۷۴ فیصد و ۱۸ فیصد از طرف دونرهای خارجی پرداخته می‌شود. در مجموعه ۸۰ فیصد نفوس تحت پوشش صحی دولت قرار دارند. مصارف ادویه دریک سال ۱۵ بلیون افغانی یا ۲۹۰ میلون دالر می‌باشد. مصارف ادویه یک نفر ۶۰۰ افغانی حدود ۱۱  دالر می‌باشد.۲٫۸ فیصد از عواید ناخالص داخلی بالای دوا مصرف می‌شود که ۲۸فیصد از مجموعی مصارف طبی را تشکیل می‌دهد. مصارف ادویه دولتی یک شخص دریک سال ۳۵ افغانی یا ۰٫۷ دالر می‌باشد.

پرسونل

تعداد دکتوران حدود ۱۰۰۰۰ تعداد دوا ساز حدود ۳۰۰۰ دوا ساز دولتی ۶۰۰ معاون دوا ساز ۱۲۵۰ تکنیشن دواسازی و معاون آن  ۱۴۰۰ نرس ودایه خانگی بالا تر از ۱۷۲۵۰ می‌باشد. تعداد درمانگاه ۱۷۰ تعداد واحدهای کمک اولیه ۱۲۲۳۳ تعداد دوا خانه مجازی ۱۲۸۰۰ می‌رسد. تعدا ادویه جات مصرفی به ۴۳۰ نوع می‌رسد.

                                 تاریخچه طبابت در افغانستان

طبابت نسبتاً عصری از زمان  امیر  عبدالرحمن خان آغاز گردید. امیر خود مبتلا به مرض نقرص بود که همیشه رنج می‌برد به همین منظور دکتور انگلیسی را در خدمت دربار خویش خواست. دکتور انگلیسی برای اولین بار شفاخانه ابن سینا  را بنیاد نمود. که مریضان بخصوص خانواده سلطنتی کارکنان رجال دولت درآنجا تداوی می‌گردید. اما امیر در مورد معارف هیچگونه توجه نکرد. سپس پسر او  امیر حبیب الله طور واقعی خواست که وضع صحت را در افغانستان بهبود بخشد.  امیر حبیب الله تهداب معارف و فرهنگ جدید را د ر افغانستان گذاشت که طبابت همزمان با آن قدم‌های به پیشرو برداشت. امیر حبیب الله  در سال ۱۹۰۲ هنگامی که کولرا و خشک سالی مردم افغانستان را تهدید می‌نمود دریک مجلس عام گفت که ترقی یک دولت و یک ملت بدون علم امکان ندارد.

امیر حبیب الله خان در شروع سلطنت خود دو نفر دوکتور هندی بنام غلام نبی و غلام محمد را به کابل استخدام نمود، که مصروف تداوی مریضان خاندان شاهی بودند. قبل از سلطنت امیر حبیب الله جراحی توسط  سلمانی ها به صورت غیر فنی و عنعنوی تطبیق می‌گردید. این دو نفر جراح هندی  می‌توانستند عملیات‌های بسیط از قبیل  سنگ مثانه ، کسر کت و غیره را اجرأ نمایند. حسین قلی خان که از پدر شکسته بندی کسور عظمی را فرا گرفته بود، تحت نظر این دو نفر هندی تجارب بیشتر را آموخت. همان بود که یک کورس ابتدائی جراحی تحت نظر حسین قلی خان افتتاح و ودر همان زمان تعداد شاگردان این کورس به چهل نفر رسید.

در سال۱۲۹۰(۱۹۱۱) شفاخانه ملکی  در کابل تأسیس گردید و توسط دوکتوران هندی و ترکی بکار انداخته شد.  علاوه بر شفاخانه ملکی  یک شفاخانه کوچک نظامی نیز وجود داشت که در آن هندی‌ها کار می‌کردند. البته این شفاخانه‌ها در کابل بودند و حتی برای مردم دور و نزدیک، استفاده از آن میسر نبود. در اواخر سلطنت امیر حبیب الله یک طبیب هندی بنام علی جویا خان به افغانستان استخدام شد که در حقیقت طبیب دربار و مصروف معالجه خاندان سلطنتی و دولتمندان بود. در سال۱۳۰۲ زمان سلطنت  امان الله خان , مرکزی به نام "مدیریت مستقل طبیه" در کابل تاسیس شد ولی به علت کمبود امکانات و نداشتن نیروهای لازم نتوانست توسعه یابد.

در عصر نادر شاه  تغیرات چشمگیری در بخش صحیه رونما گردید اعمار شفاخانه علی آباد  ، سناتوریم رفقی و تاسیس فاکولته طب کابل  یکی از دست آوردهای مهم این دوره است. همچنان تاسیس مکتب طبی معاون دوکتوری، مکتب کمپودری (دارو ساز)، تاسیس مکتب پرستاری (نرس) و استخدام دکتوران متخصص از دولت دوست ترکیه را نیز می‌توان از انکشافات و اولین گام در راه احیای طبابت در افغانستان محاسبه کرد. شفاخانه علی آباد در دامنه کوه علی آباد با ۶۰۰ تختخوابی  دارای بخشهای داخله جراحی، سناتوریم، جلدی، چشم، عقلی عصبی، گوش وگلو، وانتانی در سال ۱۳۱۱ افتتاج گردید. و برای طبقه اناث شفاخانه مستورات (میوند امروزی) با شعبات مربوط آن تاسیس گردیدکه بعد از تاسیس دانشکده طب به حیث شفاخانه‌های تدریسی و بنام موسسات صحی دانشگاه طبی فعالیت می‌نمود. در سال ۱۳۱۱ فاکولته طب (دانشگاه طب کابل) تاسیس شد که در کنار آن مکتب عالی دوا سازی نیز درهمین سال تأسیس گردید. این پوهنحی و مکتب عالی توسط ۱۷ نفر پروفیسوران ترکی و یک استاد داخلی کیمیا بنام انور علی در  دارالامان  که بنام دارالفنون معروف بود، مصروف تدریس شدند، که از جمله ۱۷ نفر پروفیسوران ترکی ۱۱ نفر آن استادان دوا سازی و رشته کیمیا بودند. اولین دسته فارغان در سال ۱۳۱۷ به تعداد هشت نفر از فاکولته طب و دو نفر از مکتب دوا سازی به جامعه تقدیم شد. تاسال ۱۳۴۲ که هنوز شفاخانه‌های بزرگ دیگر در مرکز وجود نداشت شفاخانه‌های علی آباد و مستورات یگانه شفاخانه‌های  ملکی  بودند که تمام مریضان را می‌پذیرفتند. مریضان تراوماتولوژی و  اورتوپیدی  مانند سایر مریضان در  همین دو شفا خانه تداوی می‌گردید. استادان، متخصصین و دکتوران زیادی در این شفاخانه‌ها تربیه و تقدیم جامعه گردیدند. در زمان نادر شاه  شفاخانه میوند و مرکزی ساخته شد. ولی دوکتوران همه خارجی بودند. نهاد اصلی تعلم وتربیه طبابت در افغانستان پوهنتون طبی کابل می‌باشد. پوهنحی طب  کابل درسال۱۳۱۱ برای اولین بار  منحیث اولین نهاد تحصیلات عالی کشور به سویه پوهنحی به همکاری کشور ترکیه در شهرکابل تاسیس گردید که این همکاری  الی سال ۱۳۲۴ادامه یافت. در ابتدا محل تدریس محصلین طب  تعمیری واقع دارلامان انتخاب شده بود که بعدأ به تعمیرلیسه حبیبیه (لیسه عایشه درانی فعلی) نقل مکان نمودند. پس از آن در محل که پوهنحی شرعیات فعلی در آ ن جاگزین می باشدنقل مکان نمودند. که تعمیراساسی و بنیادین فاکولته (دانشگاه) طب وقت بود. دوکتور رفقی بیگ از کشور دوست ترکیه به حیث اولین رئیس این موسسه علمی استخدام و سپس پروفیسور دکتورحسن رشاد بیگ به سمت رئیس فاکولته طب انتخاب شد. و به تعقیب آن پروفیسور داکتر زاهدی بیگ این سمت راپیش بردند. پس از ترکها الی سال ۱۳۳۴ فرانسوی‌ها افغانستان را در پیشبرد صحت عامه همکاری می‌نمودند. پس از سپری شدن دوره همکاری پروفیسوران  فرانسوی پروفیسوران افغان توانایی پیشبردامورفاکولته طب را پیدا کرده و  پوهاند  دکتور فقیرمحمد شفا که به حیث کفیل ریاست پوهنحی طب مقرر شد، تا اینکه در سال ۱۳۳۵ پوهاند دکتور محمد عثمان انوری بحیث اولین رئیس فاکولته طب انتخاب و اداره دانشگاه طب به دست افغانها کاملا انتقال یافت. درین دوره یک سلسله انکشافات و تحولاتی رونما شدکه گوشه آن فعالیتها عبارتند ازترتیب لایحه تدریسی به انجام پذیرفت، بانک خون ایجاد شد، پوهنحی طب نسوان تأسیس شد،  پوهنحی فارمسی   تحت اداره پوهنحی طب به وجود آمد، پروفیسوران بیشتر برای تدریس استخدام شدند. در سال ۱۳۵۹ هجری شمسی به نام انستیتیوت دولتی طب کابل ابوعلی  ابن سینا   که شامل سه فاکولته به  فاکولته  طب معالجوی   طب اطفال]] و   ستوماتولوژی   بود، ارتقا نمود. در سال ۱۳۸۳ ه ش  با تکمیل معیارات لازم به  پوهنتون طبی کابل ارتقا کرد. فاکولته نرسنگ در سال ۱۳۸۵ ه ش در چوکات پوهنتون طبی کابل ایجاد شد. در سال ۱۳۸۹ ه ش فاکولته صحت عامه جا گزین پوهنحی اطفال شد. فاکولته متمم صحی در سال ۱۳۹۱ ه ش با در نظر داشت نیازهای مبرم کشور با ایجاد دیپارتمنت‌های فارغ ده  در چوکات پوهنتون تاسیس شد.  که فعلا دیپارنمنت‌های تکنالوژی طبی و انستیزی محصل پذیرفته و فعال می‌باشد. پوهنتون طبی علوم کابل در پوهنحی‌های چهار گانه خویش مجموعا ۲۶۹۰ تن محصل دارد که۱۹۹۰ تن ذکور و۷۰۰تن اناث می‌باشند و۲۱۱ تن استاد دارد که ۱۸۹ تن ذکور و ۲۲ تن آن اناث می‌باشند.

                        عرضه خدمات صحی  

خدمات صحی در افغانستان از گذشته‌های دور تا اکنون  بدو شکل  یعنی دولتی وشخصی می‌باشد. در  بیمارستانهای دولتی  تمامی خدمات بشمول دوا غذا رایگان است. پس از سال ۲۰۰۱ علاوه بر کلینکهای شخصی شفاخانه‌های بیشماری شخصی از طرف منصوبین صحت عامه تاسیس گردیده و فعالیت دارند. در شهرها همه امکانات مساعد بوده ولی در قریه جات عرضه خدمات خیلی ضعیف اند. در مناطق که طالبان تسلط دارند هیچ نوع خدمات صحی وجود ندارد. کنون در افغانستان عملیاتهای کمر، دماغ، قلب، گرده، جگر وغیره صورت می‌گیرد. شفاخانه‌های غیر دولتی به نسبت دولتی پیشرفت زیاد نموده وعملیاتهای موفق را اجرا می‌نمایند.  به اساس گفته ثریا دلیل وزیر صحت عامه افغانستان  یازده سال پیش، در هر ۲۷ دقیقه یک مادر جان خودرا از دست می‌داد، اما در حال حاضر در هر دو ساعت، یک مادر جان خود را دست می‌دهد. از ده نوزاد در افغانستان یک نفر شان هنگام زایمان از بین می‌رود در حالی که این رقم یازده سال پیش، از هر سه نوزاد یک طفل بود. از هر یازده مادر افغان یکی آنان بر اثر عواملی حاملگی جان می‌دهد. این قضیه علت‌های زیاد دارد و معمولاً در محلات دور دست بوقوع می‌پیوندد. دلایل عمده آن عدم دسترسی به داکتر و دوا، فقر و موانع فرهنگی برای استفاده از مراقبت‌های صحی و عدم مراجعه به مراکز صحی در زمان زایمان از عوامل مرگ و میر مادران در کشور خوانده شده است. کنون برای هر ۱۰۰۰۰ افغان یک داکتر وجو دارد. ۲۵۰۰ نرس قابله در کشور فعال اند که ۸۰۰ تن دیگر هم در حال آموزش هستند. در مجموع افغانستان به ۵۵۰۰ تا شش هزار نرس قابله نیازمند است تا بتواند موفق به کاهش مرگ و میر مادران هنگام زایمان و بیماری‌های مرتبط با حاملگی شود. بخشهای صحی که در افغانستان بالای آن وزارت صحت کار نموده است قرار ذیل اند.

 

 

 

قسمت دوم

 

خدمات اورتو پیدی یا استخوان شناسی در افغانستان

استخوان شناسی رشته از طبابت است که در مورد مطالعه و تداوی استخوان بحث می‌نماید. جراحی استخوان در افغانستان  برای بار اول در زمان بوعلی سینا صورت می‌گرفت. گویند بوعلی سینا جراحی سر را می‌نمود. قبل از سلطنت امیر حبیب الله کسر پا ودست  تو سط شکسته بندها به صورت غیر فنی و عنعنوی تطبیق می‌گردید. در زمان حبیب اله خان دو نفر دوکتور هندی طی دایر نمودن چند کورس تدای کسر بدن را به تعدای از افغانها فراه دهد. در سال  ۱۹۱۱ شفاخانه ملکی در کابل تأسیس گردید و توسط دوکتوران  ترکی بکار انداخته شد. هکذا  یک شفاخانه کوچک نظامی نیز وجود داشت که در آن هندی‌ها کار می‌کردند. که این شفاخانه‌ها در کابل موقیعت داشتند. در عصر سلطنت نادر شاه  اعمار شفاخانه‌های علی آباد، سناتوریم رفقی و تاسیس فاکولته طب یکی از دست آوردهای مهم این دوره است. همچنان تاسیس مکتب طبی معاون دوکتوری، مکتب کمپودری، تاسیس مکتب پرستاری و استخدام دکتوران متخصص از دولت دوست ترکیه صورت گرفت. تاسال ۱۳۴۲ شفاخانه‌های علی آباد و مستورات یگانه شفاخانه‌های ملکی بودند که مریضان تراماتولوژی و ارتوپیدی و  سایر مریضان در همین دو شفاخانه تداوی میګردید. استادان  متخصصین و دکتوران زیادی در این شفاخانه‌ها تربیه و تقدیم جامعه ګردید. پوهاند مهرمحمد اعجازی در مورد گذشته اورتوپیدی در شفاخانهٔ علی آباد و فاکولته طب کابل چنین  نگاشته است. در آن سال‌ها هیچ نوع تفکیکی در شعبات اختصاصی امروزی منجمله اورتوپیدی موجود نبود و همه تحت عنوان جراحی فعالیت می‌نمودند. مریضان ارتوپیدی و تراوماتولوژی در سرویس‌های جراحی شفاخانه علی آباد و مستورات توسط ستاف جراحی که عموماْ استادان پوهنځی طب بودند تداوی میګردیدند، و سرویس جداګانه اورتوپیدی وجود نداشت اما در سرویس‌های جراحی اطاق‌های اختصاص داده شده جهت تداوی مریضان ارتوپیدی موجود بود. حتی از یک تعداد شکسته بندهای با تجربه همان زمان که در پلاسترها و ارجاع بسته کسور کمک می‌نمود که می‌توان از ماما عزیز الله و یک تعداد دیگر که توسط مکتب ترک‌ها فن شکسته بندی را در همان سال آموختند نام برد. استادان فاکولته طب در آنزمان چون پوهاند کرام الدین کاکر، پوهاند حسینی، پوهاند لودین، دکتور عمر درمان، دکتور ایوب اکبر در بخش اورتوپیدی بیشتر همکاری داشته و هم این بخش را تدریس می‌نمودند.  در مورد اینکه چه زمانی و به چه علتی دوکتوران برای یک دوره تخصصی دو ساله به ایتالیا فرستاده شدند، موصوف خاطرات خود را چنین بیان نمود: «در سال ۱۹۶۱ اعلیحضرت محمد ظاهر خان در اثر حادثه کسر بند دست (که به گمان اغلب یک Colle’s Fructur بود) برداشت، وی را به علی آباد انتقال دادند و از پروفیسور شاه امریکایی که جراح عمومی بود و در شفاخانه ابن سینای همان وقت ایفای وظیفه می‌نمود دعوت نمودند تا در پروسه معالجوی وی اشتراک نماید. دوکتور معالج در آنزمان پروفیسور کرام الدین خان کاکر، (رئیس موسسات صحی پوهنتون) کسر دست شاه تحت نارکوز با ایتر ارجاع و پلاستر نمود. در رادیو گرافی کنترولی دیده شد که حالت بیجا شده گی تالی و یا هم ارجاع ناموفق در محراق مکسوره موجود است، شاه ناخرسند از پروسه معالجوی خود جهت تداوی به کشور ایتالیا سفر نمود و توسط پروفیسور معروف اورتوپیدی ایتالیا پروفیسور Skadettie معالجه گردید. بعد از عودت به وطن شاه از پروفیسور مذکور دعوت نمود تا به افغانستان بیآید. نامبرده به افغانستان سفر نموده و دو نفر از دوکتوران جوان بنام دوکتور احسان الله رشتیا و دوکتور محمد عظیم سدوزی را جهت ترینگ به ایتالیا فرستاد. ایشان بعد از ختم دوره دو ساله ترینگ اورتوپیدی دوباره به شفاخانه علی آباد آمده و یک بخش جداگانه را بنام سرویس اورتوپیدی با دوازده بستر تأسیس نمودند. بعد از سقوط دولت شاهی، این پروسه بدون تکامل باقی ماند زیرا محمد عظیم سدوزی وفات نمود و دوکتور احسان الله رشتیا به خارج از افغانستان سفر نمود، درین سال‌ها یعنی بعد از سقوط ظاهر خان و جمهوری داؤد خان دوکتور محمد عمر درمان و دوکتور محمد ایوب اکبر و پوهاند لودین تحت نظر پوهاند سید محمد حسینی، واقعات تروماتولوژی و امراض اورتوپیدی را در علی‌ﺁباد معالجه می‌نمودند. تا اینکه در سال ۱۳۴۳ شفاخانه وزیر اکبر خان افتتاح و بخش اورتوپیدی نه چندان تکامل یافته آن به وزیر اکبر خان انتقال داده شد.

خدمات داخله

خدمات داخله: درمان مریضان (غیر ازجراحی  قلب اعصاب) که ذریعه ادویه گردد بنام سرویس داخله می‌گویند.

این نوع طبابت در افغانستان خیلی معمول بوده دارای دکتوران بیشتر اند. تقریباً تمامی شفاخانه های افغانستان دارای خدمات داخله می‌باشند. اشکال تداوی به  سیستم غربی بوده تداوی چینائی و طب سورنی وجود ندارد.

جراحی  

جراحی  عبارت از عمل است که با دست اجرا می‌شود. طبابت ابتدا از جراحی شروع شده است. کنون  جراحی  یکی از بخش مهم طبابت می‌باشد. با یشرفت تکنالوجی  و و سایل مدرن جراحی خیلی دقیق شده و به اوج خود رسیده است. عمل جراحی در طبابت امروز در هرقسمت بدن انسانها وحیوانات صورت می‌گیرد. کنون در افغانستان جراحی قلب شش  مغز گرده و پلاستیک صورت می‌گیرد. اولین دوکتور که عملیات قلب را اجرا نمود دوکتور  آدم درمل  بود. در سالهای ۱۳۶۸-۱۳۷۰ دوکتوران افغانی در قسمت جراحی استخوان حایز شهرت بودند. پس از سال ۱۳۷۲ همه به کشورهای خارج فرار نمودند.  دوکتور سورگل داکتر   تورکی داکتر اوپیانی و عسکریار صاحب شهرت بودند.

پیشینه جراحی در افغانستان

در سالهای قبل از تاسیس درمانگاه‌های عصری  عمل جراحی را  سلمانی|سلمان‌ها  با کارد تیز خود اجرا می‌نمودند که در جمله عملیه‌های جراحی بسیط کشیدن تومورهای سطحی شامل بود. علاوه از سلمان‌ها مردم با تجربه تداوی کسور و ارجاع خلع مفاصل را اجرا می‌نمودند، چنانچه تا حال ادامه دارد فعلا نیز در اطراف دور و نزدیک تداوی کسور و ارجاع خلع را کسانی اجرا می‌نماید که صاحب مواشی مانند گوسفند وبز بوده در ارجاع کسور و خلع آن تجربه پیداکرده و انسان‌ها را نیز تداوی می‌نمایند. غرض بیهوش کردن یا تسکین درد از دادن تریاک به مریض کار می‌گرفتند. در قدیم برای توقف خون ریزی از فشار دادن جرحه، بلند قراردادن ناحیه، بستن ناحیه و پر ساختن جرحه توسط خاکستر کار می‌گرفتند. هم چنان در قدیم از انداختن روغن داغ در جرحه برای توقف خون ریزی استفاده می‌نمودند. فعلا از عین عملیه در بعضی نقاط دور دست ممکلت غرض توقف خون ریزی استفاده می‌شود و شکل عصری آن در شفاخانه‌ها Bovi می‌باشد.

در جمله طبیبان طبیب و جراح مشهور شرق بنام ابو علی ابن سینایی بلخی در سال ۱۰۷۳-۹۸۰ بمیان امد که تا حال نام وی در جهان زنده است .ابن سینا علاوه از علوم طب در فلسفه و علوم طبیعی دست رسایی خوب داشت. در حدود یک صد رساله و کتاب بنام قانون طب تحریر کرده است و برای شش قرن در پوهنتون‌های اروپا تدریس می‌شد. برای ابطال حس از تریاک استفاده می‌کرد. موصوف بعد از برداشتن تومورها بستر آنرا توسط آهن داغ و حرارت بلند به منظور توقف خون ریزی می سوختاند. از پوست حیوان‌ها کیتیر نرم می‌ساخت و عملیه‌های جراحی‌های سنگ کلیه را بخوبی اجرا می‌نمود. در اواخر قرن وسطی که آ؛ از تمدن مدرن است  علم اناتومی رو به صحنه گذاشت. همین بود که سلطنت امیر حبیب الله خان دو نفر از دوکتوران هندی هر یک غلام نبی خان و غلام محمد خان به کابل استخدام شدند و مصروف خدمت طب به خاندان شاهی گردیدند. دو نفر موصوف عملیه‌های جراحی سنگ مثانه و عملیه‌های جراحی کترکت چشم را اجرا می‌نمودند. این دو نفر طبیب خواستند مردم دیگری نیز به مشوره خاندان شاهی از علم طبابت و بهره طبابت استفاده نمایند لذا تجارب خود را به حسین قلی خان که از پدر پدر وظیفه شکسته بندی داشت آموختاندند. حسین قلی خان کورس ابتدایی جراحی را مشتمل به ۴۰ نفر شاگرد افتتاح نمود.

 امان الله شاه خان نیز به منظور خدمت به مردم در رشته طب خدمات شایان نمود. به این منظور طبیبان با تجربه را از آلمان – ترکیه و شوروی دعوت نمود. تا طرق تداوی هندی را که در افغانستان شروع شده بود به یک طب اروپایی تبدیل نماید. در جمله همین اطبا دو طبیب به اسم دوکتور افقی بیک و دوکتور فواد بیک شامل بودند. از آن‌ها خواست تا مکتب طبی را در کابل تاسیس نمایند. در سال ۱۳۱۱ هـ ش دردوره  سلطنت محمد نادر خان پوهنحی طب کابل را تائسیس و تا حال ادامه دارد.

در سال ۱۳۱۷ هـ ش یک جراح ترکی تحصیل یافته المان به کابل دعوت شد تا مصدر خدمت به مردم شود. با موصوف سه دوکتور افغان تحصیل یافته طب کابل هر یک دوکتو اسلم، دوکتور میرغلام حسین و دوکتور عظیم یکجا وظیفه اجرا می‌نمودند. در جمله یک نفر محصل افغانی صنف سوم پوهنحی طب کابل به اسم کرام الدین خان "کاکر" و یک دوکتور ترکی به اسم فاروق بیک با اعضای قبلی اضافه شدند.

شعبات مختلف جراحی مانند جراحی عمومی، گوش و گلو و چشم که تا آن زمان در یک محل قرار داشتند از هم جدا ساختند و در سال ۱۳۲۰ هـ ش در سلطنت  محمد ظاهر شاه، دوکتور اکرام الدین خان کاکراز پوهنځی طب کابل فارغ و شامل ستاف جراحی گردید و به حیث اولین اسیستانت افغانی در جراحی قرار گرفت. و در سال ۱۳۳۶ هـ ش به حیث اولین پروفیسور جراحی قدم به صحنه گذاشت. به تعقیب آن چندین پروفیسور افغانی هر یک پروفیسور سید محمد خان حسینی، پروفیسور عبدالرحیم خان لودین، پروفیسور مهر محمد خان اعجازی ، عبدالحمید خان رحیمی مشهور به مولانا و امثال شان برای خدمت به مردم عرض اندام کردند.

در سلطنت  محمد ظاهر شاه پوهنحی طب ننگرها  ر تاسیس گردید پوهنحی موصوف به کمک امریکایی‌ها پیش برده می‌شد و اولین جراحان افغانی ما هر یک دوکتور شیرزاد یعقوبی و دوکتور عبدالروف احسان که فعلا به حیث پروفیسران مملکت عزیز ما اند مصروف تدریس گردیدند.

در سال ۱۳۶۶ هـ ش  پوهنحی طب مزار شریف  تاسیس گردید. درهمین سال در شفاخانه علی آباد  به منظور پیش برد امور پراکتیکی محصلین دیپارتمنت‌های ذیل تاسیس شد.

جراحی  عبارت از عمل است که با دست اجرا می‌شود. طبابت ابتدا از جراحی شروع شده است. کنون جراحی یکی از بخش مهم طبابت می‌باشد. با یشرفت تکنالوجی  و و سایل مدرن جراحی خیلی دقیق شده و به اوج خود رسیده است. عمل جراحی در طبابت امروز در هرقسمت بدن انسانها وحیوانات صورت می‌گیرد. کنون در افغانستان جراحی قلب شش  مغز گرده پلاستیک صورت می‌گیرد. درهمین سال در شفاخانه علی آباد به منظور پیش برد امور پراکتیکی محصلین دیپارتمنت‌های ذیل تاسیس شد.

1 . دیپارتمنت جراحی عمومی صنف سوم در سال ۱۳۵۹ هـ ش در جمهوریت روغتون تاسیس و شف دیپارتمنت دوکتور  محمد نادر هادی  دوکتور علوم طب مقرر گردید.

  2. دیپارتمنت جراحی عمومی صنف چهارم در شفاخانه علی اباد تاسیس و شف دیپارتمنت پوهاند عبدالرحیم خان لودین مقرر گردید.

 3 . دیپارتمنت یورولوژی در شفاخانه علی آباد تاسیس و شف دیپارتمنت پوهاند  مهر محمد اعجازی  مقرر گردید.

4. دیپارتمنت جراحی عمومی صنف پنجم در وزیزر اکبر خان روغتون تاسیس گردید که شف دیپارتمنت پوهاند محمد معروف لطیف مقرر گردید.

5 . دیپارتمنت اورتوپیدی و تراوماتولوژی در وزیر اکبر خان روغتون تاسیس و شف دیپارتمنت دوکتور  شمس الرحمن توره کی  مقرر گردید.

شعبات دیگر جراحی مانند نسایی ولادی در  ملالی زیژنتون  ، چشم در موسسه نور و گوش و گلو در میوند روغتون تاسیس گردیدند.  کنون در افغانستان بخصوص کابل فن جراحی پیش  رفته وجود دارد.

 

 چشم  

یکی از امراض که در بینائی مریضان خدشه وارد می‌نماید ویا بینائی خودرا از دست می‌دهند امراض چشم است. امراض چشم یکی از مشکل‏های عمده صحت چشم در این کشور است. ارقام تخمینی سازمان صحی جهان و نماینده گی بین المللی وقایه از نابینایی نشاندهنده ۱٫۵-۲٪ شیوع نابینایی در افغانستان  یعنی ۴۰۰۰۰۰بیش از افراد نابینا و تفریباً ۱٫۵ ملیون نفر مشوش قوه رویت است و به صورت اوسط سالانه تقریباً ۲۵۰۰۰ نفر در افغانستان  دید یک چشم خود را از دست می‌دهند  در صورتیکه  که تقریباٌ ۸۰ فیصد این نابینایی‌ها قابل اجتناب (وقایه یا تداوی) مییباشد؛ مطالعات نشان می‌دهد که شیوع نابینایی در نزد خانم‌ها بیشتر است نسبت به مردان و اکثریت افراد نابینا ساکنین مناطق روستایی اند که به سرویس‌های عرضه خدمات چشم دسترسی ندارند  زیرا این سرویس‌ها در حال حاضر منحصر به شهر‌های بزرگ کشور می‌باشد و توسط موسسات غیر دولتی در بدل پول عرضه می‌گردد که فیصدی زیادی از مردم توان پرداخت آنرا ندارند واین باعث شده که تعداد زیادی از اهالی کشور   از سبب امراض قابل علاج نابیناباشند.

اسباب عمده نابینایی رادر کشور امراض  Cataract   یا پرده چشم (بیشتر از ۶۰٪ تمام واقعات) که می‌تواند از طریق روش ساده در مراکزصحی تحت عمل جراحی  قرار گیرد، مکدریت قرنیه (چه ازسبب تراخم و چه از سبب فقدان ویتامین ای)؛ خطا‌های  انکساری چشم , Glaucoma   یا سیاه آب و ضربات یا جروحات چشم  تشکیل می‌دهد.  مصارف کلی اقتصادی نابینایی در کشور  بیشتر از ۱۰۰ میلیون دالر سالانه تخمین زده می‌شود. و حدود دو درصد مردم افغانستان در زمان حیات خود مبتلا به بیماری‏های چشم و نابینایی می‌شوند. پس از سال ۲۰۰۲ تا اکنون  ۱۸۰۰ نفر در عملیات‌های چشم، بینایی خود را به دست آورده‌اند. بیمارستان چشم را در افغانستان بنام شفاخانه نور می‌نامند. که در دارالمان کابل موقیعت دارد. دولت افغانستان بمنظور جلو گبری مجبور شده است تا تیمها و کمپهای سیار تداوی چشم را ایجاد و بمناطق دور دست روانه دارد. تا اکنون 27 کمپ را در ولایات ارسال داشته است که کمپ مذکور مریضان را تداوی یا عملیات وباقی را تجویز پوشیدن عینک نموده است.

خدمات ستوماتولوژی در افغانستان

ستوماتولوژی یک علم تخصصی است که سلامت دهان و دندان را به عنوان عضوی مهم در سلامت جسم ،روح، زیبایی و ادا کردن کلمات تامین می‌کند.  شعبات این رشته عبارتند از تداوی دندان، گوش گلو، بینی، جراحی پلاستک روی می‌باشد. فعلاً درمانگاه اختصاصی این رشته شفاخانه میوند کابل و در ولایات و کلینکهای

دندان وجراحی پلاستک می‌باشد. این رشته دارای دیپارتمنت های ذیل می‌باشد.

 

1)    .دیپارتمنت گوش گلو وبینی

2)    .دیپارتمنت جراحی پلاستیک و ریکنسترکتیف.

3)    دیپارتمنت‌های مختلفه ستوماتولوژی شامل:

4)    .دیپارتمنت اطفال ستوماتولوژی

5)    .دیپارتمنت جراحی ستوماتولوژی

6)    .دیپارتمنت اورتوپیدی ستوماتولوژی

7)    .دیپارتمنت پیریدنتولوژی.

کنون در افغانستان طب دندان پیشرفت نموده است . آنعده دوکتوران که در خارج زندگی و دارای  تحصیلات عالی بودند در داخل افغانستان به تداوی دندان پرداختند. کنون اکثر افغانهای که در خارج بود وباش دارند غرض تداوی دندانهای خود به افغانستان میروند تا طور ارزان تداوی نمایند. تا اکنون افغانستان مختص پوهنزی طب دندان ندارد. در حالیکه طب دندان باید بخود اختصاصی فاکولته داشته باشد.

                                                                      

 

فعالیتهای طب وقایوی در افغانستان

طب وقایوی یا پیشگیری پزشکی به معنی جلوگیری از بروز بیماریها، کاهش پیامدهای شدیدتر بیماری و جلوگیری از بروز نقص عضو حاصله می‌باشد. وقایه دارای سه سطح اند وقایه اولیه (مانند تزریق واکسین، شستن دستها قبل از بروز بیماری، بسته نمودن دهن وبینی در بیمارستان، نه نوشیدن آب کثیف وغیره) وقایه  ثانویه (مانند مصرف داروها هنگام بروز بیماری) و ثالثیه (مانند فیزیوتراپی، باز یابی حصه ناتوان بدن  و احیا دوباره بدن پس از بیماری) است. در افغانستان زیاده مردمان که غریب وناتوان اند مقررات صحی را مراعات نمی‌نمایند بدین لحاظ زیاده مردم غریب مریض شده وتلف می‌شوند. وزرات صحت عامه افغانستان طی ۴۳ سال اخیر واکسن‌های امراض خطرناک وکشنده را طور رایگان تزریق می‌نماید. تبلیغ وترویج بهداشت صحت همه روزه از طریق رسانه‌های جمعی بنشر می رسانند تا مردم جلوگیری از مصاب شدن به امراض را خود وقایه نمایند. وزارت صحت افغانستان در چوکات دولتی  معاون دارد که بنام معینت وقایوی یاد می‌گردد. معنیت مذکور وظیفه تهیه وتزریق واکسن‌ها را برای حیوانات وانسانها دارد.

 

امراض روانی وتکالیف عصبی

افغانستان کشوریست که  بیشترین افراد این جامعه را امراض روانی تهدید می‌کند  سالانه هزاران  تن از اثر مصاب  شدن و یا  مصاب بودن  به این امراض مشکلات شدید به خود، فامیل  و جامعه به بارآورده  و بعضاً  در نهایت سبب مرگ بسیاری از آنها و افراد سالم جامعه می‌گردد. این امراض ناشی از جنگهای ۳۳ ساله، ارث، مواد مخدر، بیکاری وبی امنیتی، غربت وناداری، تفاوت حقوق بین مرد وزن، زندگی تحت فشار وخشونتها، عدم صمیمیت در میان فامیلها وغیره مسایل  می‌باشد. تعدادی زیادی افغانها پس از افتادن راکت بم وغیره مواد انفلاقیه از زبان و هوش می‌ماند. یا پس از دست دادن عزیزان خود به تکالیف اعصاب وروانی مبتلا می‌گردد. کنون زیادترین مریضان روانی را زنان ودختران جوان تشکیل می‌دهند.

امراض روانی  شامل امراض ذیل است.

  Anxiety اضطراب

  Depression  افسردگی

 Schizophrenia جنون جوانی

  Maniac  شیدایی

  Psychosis   (جنون) و دیوانگی

  Bipolar Disorder اختلال دو قطبی

  Seizure تشنج

  Neurosisاختلالات عصبی

 Soma to Formاختلات عصبی و روانی که توام با اختلالات فزیکی است

 Panic Attack  حملات ترس

 

  اختلالات ناشی از امراض روانی

 Stroke سکته مغزی

 C.V.A مرگ حجرات مغزی

 T.I.A حملات اسکیمی گذری یا نرسیدن اکسیجن به صورت موقتی

  Epilepsy میرگی

  Coma  اغما

  این حوادث زیاده در مردان جوان افغان دیده می‌شود.

در افغانستان علاوه بر شفاخانه‌ها و کلینیکهای شخصی شفاخانه روانی دولتی وجود دارد.

قلب وشش

در افغانستان بخش قلب وشش را بنام صدری نیز می‌نامند. به اساس ارتباط نزدیک که بین شش و قلب وجود دارد این بخش بنام صدری فعالیت دارند. کنون کلینیک‌های شخصی زیادی وجود دارد که تدواوی امراض قلبی را می‌نمایند. شفاخانه دولتی که تداوی امراض قلبی را اجرا می‌دارند عبارتند از شفاخانه صدری ابن سینا و انستیتیوت طبی فرانسه است. در شفاخانه صدری ابن سینا عمداً به نسبت عدم تجهیزات مدرن تعداد مرگ میر زیاد است. ولی گاه گاهی عملیاتها نتیجه مثبت را نیز می‌دهد. یک عملیات جراحی قلب در شفاخانه ابن سینا موفقانه سپری شد  درین اواخر شرکت مختلط دولتی و قاسمی گروپ در صدد ایجاد «انستیتیوت ملی امراض قلبی»  می‌باشند. این انستیتیوت می‌تواند مشکلات زیادی افغانها را حل کند.

یورو لوژی عبارت است از مطالعه تشخیص وتداوی سیستم ادار و تناسلی می‌باشد. مبتلا شدگان امراض بولی وتناسلی در افغانستان زیاد می‌باشد. کنون واقعه تولید سنگ گرده در ۹۴فیصد اطفال کمتر از یکسال و در ۷۳فیصد اطفال بین سنین۱-۵ ساله دیده شده است. زیاده علت آن قلت ویتامینها و کمبود شیر می‌باشد. زیاده مردم افغانستان در زمستان غرض گرم نگاه داشتن از صندلی استفاده می‌نمایند. اکثراً اطفال در شب برای چندین بار ادرار می‌نمایند. بعضا لحاف از بدن اطفال دور شده از همین سن تکالیف بولی وتناسلی را پیدا می‌نمایند. بعضاً اطفال که خصیه‌هایش الی زایمان پائین نیامده در نیمه راه می‌ماندند. مردم تصور می‌نمودند که اطفال شان بدون خصیه یا عقیم (ایزک) است یا آنرا از بین می‌بردند یا بدور می‌انداختند. کنون تداوی این کمبود معالجه می‌شوند. یکی از تکالیف شدید گرده ناشی از تکالیف گلو است. اکثراً اطفال غریب به امراض گلو مبتلا می‌شوند که بعضا این مرض ناشی از سترپتوکاکس است. زیاده این اطفال نزد داکتر مراجعه ننموده به امراض  روماتیزم قلبی  ویا تکالیف گرده مبتلا می‌شوند که تقریباً هیچ تداوی ندارد. اینگونه اطفال تمامی عمر را برنج سپری می‌نمایند. تکالیف  پروستاد یکی از امراض بزرگ سالان است که ناشی از همان عدم توجه مادر در سن کوچکی می‌باشد. عملیات پروستاد از قدیم در افغانستان  مروج بوده اکثراً نتیجه مثبت داده مریضان تا اخیر عمر زنده باقی مانده است. در بسا حالات  پروستاد مریضان مبتلا به سرطان پروستاد را بیرون می‌کشند. غدوات پروستاد موجب باز شدن وبسته شدن ادرار، انرهال شدن، ورابطه با باز شدن و بسته شدن معقد دارد.

                                                بیماری‌های پروستات

سه گونه بیماری، غده پروستات را مبتلا می‌کند که هرسه  گونه آن  در افغانستان مروج است.  دو نوع آنها غیروخیم  و غالباً زندگی فرد را به مخاطره نمی‌اندازند و یک نوع آن وخیم است. بیماری‌های پروستات ممکن با هم اشتباه شوند، چون بسیاری از نشانه‌های آن‌ها شبعه هم است.

این سه بیماری عبارتند از:

پروستاتیت: (التهاب پروستات) که بیشتر به وسیله یک عفونت میکروبی ایجاد می‌شود.

هایپرپلازی بدون خطر پروستات  (BPH) یا  بزرگی بی خطر پروستات که بزرگی غیرسرطانی غده پروستات و یکی از شایعترین اشکال بیماری پروستات است که تقریباًدر نیمی از مردان بالای پنجاه سال دیده می‌شود.

سرطان پروستات یک بیماری بالقوه شدید است، زیرا خطرناک می‌باشد.

نشانه‌های انسدادی معمولاً زودتر خودشان را نشان می‌دهند و عبارتند از: تکرر ادرار،  احتباس ادرار ، کاهش قطر و فشار جریان ادرار و قطره قطره شدن انتهای ادرار. در واقع این علائم ناشی از تورم پروستات اند. در معاینهٔ بالینی تورم پروستات با TR قابل بررسی است. سونوگرافی به شناسایی بیماری کمک می‌کند.

درمان این مشکل به نوع بیماری، عامل و شدت آن بستگی دارد. به هر حال در مراحل اولیه درمان دارویی و در مراحل بالاتر با جراحی با   لیزر و مراحل پیشرفتهٔ جراحی باید جلوی بیماری را گرفت.

 ورم پروستات

ورم یا التهاب پروستات که پروستاتیت نامیده می‌شود اغلب ناشی از علل عفونی و ملوث شدن با مکروبها است. علت بروز این بیماری را می‌توان در نزدیکی با زنان مختلف و همچنین جلوگیری از خروج منی هنگام انزال اشاره کرد.

              

هیپوسپادیاس

هیپوسپادیاس یک از نوع امراض است که نل ادار در قسمت زیرین غار ادرار ظهور می‌کند واین عمل در یک بر ۳۵۰ زایمان دیده می‌شود. که کنون تداوی خوب دارد.

                             امراض جلدی

امراض جلدی نوع امراض است که بالای جلد بدن نشو نمو نماید. بعضی ازامراض جلدی در تمام افغانستان معمول بوده وبعضی آنها صرف منطقوی می‌باشد. امراض جلدی معمول درین کشور عبارتند از کلی سر، پیس، چیچک، سالدانه، ریختن مو، سبوسک، جوانی دانه ، بخار، لکه‌های روی وجلد، حساسیت جلدی یا پت، بوی بد بدن، خال خدای، شکستن ناخن، پیری جلد، زخ‌های جلدی، سرخی روی وبدن، پسوریازیس یا سرخی خارش جلد، هما لکه دار، جزام، آفتاب گرفتگی وغیره می‌باشد. بعض از امراض جلدی مانند چیچک (قولطه) کلی سر پیس وسال دانه موقف اجتماعی  مبتلا شدگان را تنزیل می‌دهد. در ولایتهای گرمسیر شمال افغانستان پیسی نام بد داشته مردم از مبتلایان دوری می‌کنند. مردم تصور می‌نمایند که پیسی ناشی از ادار نمودن چلپاسه بالای جلد بدن می‌باشد. وامراض که در بالا ذکر گردیده است اکثر نفوس این کشوررا در طول عمر مبتلا می‌نماید. کنون شفاخانه دولتی  بنام میوند وشفا خانه شخصی بنام روز مریضان جلدی را تداوی می‌نمایند.            

                                                                                                      

شفاخانه میوند

 در کابل، تنها بیمارستان دولتی  است که عمل جراحی پلاستیک را رایگان انجام می‌دهد، اما در این بیمارستان بیشتر سوختگی، لکه‌های ناشی از سال دانه و سرطان پوست را جراحی می‌کند. در این بیمارستان ماهانه ۱۲۰ تا ۱۵۰ جراحی پلاستیک انجام می‌شود. سابقه جراحی پلاستیک در افغانستان به بیش از بیست سال می‌رسد. نخستین بار  جراحی پلاستیک  در افغانستان در اواخر سال ۱۳۶۸ خورشیدی انجام شد.

کنون زیاده جوانان غرض   کاشت مو ، چیدن ابرو، تداوی جراهات جنگی، چیدن خالهای پوست، خورد ساختن بینی برداشتن چینهای شکم وکنار چشم  به دوکتوران مراجعه می‌کنند. جراحان مشهور جلد پس از سال ۱۳۶۸ دوکتور بشیر عالمی داکتر عطیه دوکتور هوتکی  دوکتور نجیب اله نجیب دوکتور فریدون ابوی می‌باشند.

قسمت سوم

تجهزات تشخیص و تداوی مریضان در افغانستان

لابراتوارها  

افغانستان الی سال ۱۳۶۷دارای دو لابراتوار جداگانه بود یکی لابراتوار صحت عامه در تعمیر وزارت صحت عامه و دیگری لابراتوار مرکزی طبی که بعدها به نام انستیتیوت ملی لابراتوارهای طبی (مسُول عرضهٔ خدمات

کلینیکی لابراتواری) مسمی گردیده بود. لابراتوارملی صحت عامه که  تاقبل از سال ۱۳۸۱ به نام انستیتوت ملی لابراتوارهای طبی یاد می‌شد درجریان جنگهای داخلی تقریبآ تخریب وبصورت غیر فعال درآمد.

این لابراتوار در سالهای اخیر به  نام لابراتوارهای ملی صحت عامه وظایف مشخص را چون خدمات ریسرچ، ریفرنس، سرویلانس به اساس لابراتوار و بالاخره تشخیص تمام امراض مهم از نظر اپیدیمولوژی در چوکات انستیتوت ملی صحت عامه در آمد و لابراتورهای شفاخانه‌ها برای عرضه خدمات کلینیکی توظیف گردیدند. این لابراتوارها بتدریج دارای دست آوردها بوده و شعبات جدیدی را ایجاد نموده ودر حال انکشاف می‌باشد. کنون علاوه بر لابراتوارهای دولتی لابراتوارهای شخصی وجود دارد که مشتری زیاد دارند.

 

رادیولوژی

رادیو لوجی. علم استفاده از شعاع است. می‌توان گفت یک تست ویا تجسس تشخیصی است که به وسیله تاباندن اشعه x به ناحیهٔ مورد نظر بدن بیمار روی یک فیلم اجرا می‌شود. که در اثر آن اشعه ایکس  در نشان دادن امراض و تداوی امراض داخل بدن کمک می‌کند. کنون علاوه بر رادیو لوژی سنو گرافی و تداوی اشعه لایزر اختراح گردیده است. که در تشخیص وتداوی داخل بدن انسان کمک می‌کند. تداوی مریضان سرطان توسط شعاع ایکس در سالهای ۱۳۵۰ در شفاخانه‌های افغانستان آغاز گردید. کنون در شهر کابل تجیهزات طبی از قبیل سی تی سکنر و لوازم سونو گرافی (Extracorporeal shock wave lithotripsy (ESWL وغیره وارد شده است. این لوازم در تشخیص وتداوی امراض کمک می‌نماید. با وجود وارد شدن چنین وسایل مدرن یکتعداد از مریضان به هندوستان جهت تداوی سفر می‌نمایند.

طبیبان و داعیه خانگی  

در شهرها یک تعداد اشخاص متجرب اند که معالجه را توسط گیاه‌های طبیعی و اسباب ساده وبسیط می‌نمایند. که بنام طبیب گفته می‌شوند. طبیبان از سیتم تداوی یونانی قدیم وهندی قدیم کار می‌گیرند. این افراد دارای مشتری ومریضان زیاد اند که ذیلاً رشته وار تشریح می‌گردد.

*      '''طبیب''': شخص است که معالجه داخله را توسط دوا می‌نماید.

*     '''شکسته بندان''': معمولاً اشخاص متجرب اند که شکستگی دست وپا را معالجه می‌نمایند.

*      '''سلمان''': جراحی خطنه سوری را اجرا می‌نمایند.

*      '''عطاران''': کسان است که دوا را ساخته وبه مردم عرضه می‌کنند.

*     '''پنسار''': ادویه جات گیاهی را بفروش می رسانند.

*      '''حمامی''': اشخاص متجرب اند که ماساژ می‌نمایند.

*     '''دایه خانگی''': زنان متجرب اند که در تولد شدن اطفال نوزاد خانمها را کمک می‌نمایند. این زنها بعضا گلون بالا کردن وخراسک را با زمچ پخته معالجه می‌نمایند.

*      '''دندان ساز''': افراد متجرب است که طور میراثی فن دندان سازی را میدانند و دندان می‌سازند.

*     '''گوش شو''': درین اواخر افراد در کنار سرک نشسته توسط پیچکاری بزرک کوشها را شستشو می‌نمایند.

*     '''جادوگران''': کسانی هستند که امراض روانی را تدوای می‌نمایند.

*      '''ملا هان''': ملاهان توسط خواندن آیتها قران کریم مریضان را معالجه می‌نمایند.

*     '''خون گیران''': زنان بلوچی اند. که معالجه فشار بلند خون وشکر را توسط خون گرفتن می‌نمایند. این زنان توسط خزنده بنام جوک نیز خون مریضاب مصاب به شکر و فشار بلند خون را کم می‌نمایند.

*     '''قداقگران''': اشخاص متجرب از یک خانواده است که توسط ماساژ دادن سر وروی وخواندن دوعاها از داخل بدن مریض چرک چروک را به بیرون می‌کشند. تعداد این افراد به ۲-۳ نفر در تمامی افغانستان می‌رسد. از گوشها وبینی مریضان پس از نیم ساعت ماساز و خواندن دوعا مخصوص چرکها استوانه شکل به بیرون می‌ریزد. طول این لوله‌ها به اندازه یک الی یکنیم سانتی بوده حدود ۵-۱۰ لوله از یک سوراخ به بیرون می‌ریزد. که عجیب ترین تدوای در شمال افغانستان می‌باشد.

 

 محلات عرضه صحی  

افغانستان یک کشور درحال توسعه است بدین منظور تفاوت فاحش بین شهرها وروستاها وجود دارد. در شهرها دکتوران متجرب وشفاخانه‌های که سرویس جراحی دارد وجود دارد ولی در ولسوالی‌ها معمولاً کلینکهای دولتی وشخصی وجود داردولی عملیاتهای جراحی امکانات کم دارد. در شهر کابل شفاخانه‌های هر بخش یعنی اطفال، چشم، صدری، توبر کلوز وغیره وجود دارد. ولی در ولایات در هر شفاخانه چندین سرویس یعنی داخله جراحی، صدری وغیره وجود دارد. هکذابه همین منوال شفاخانه‌های شخصی وجوددارد. مهمترین درمانگاه کابل عبارتنداز

Ø     شفاخانه جهارصد بستر داود خان  که بنام اکادمی علمی اردو نیز یاد می‌شود. در هربخش دکتوران دارد

Ø     شفاخانه میوند ستواماتولوژی و جرحی پلاستک

Ø     شفاخانه نور برای تداوی چشم

Ø     شفاخانه جمهوریت داخله وجراحی وانتانی

Ø     شفاخانه علی آباد یا اکادمی علوم طب، جراحی داخله وعقلی عصبی

Ø     شفاخانه ابن سینا صدری وریه وی

Ø     شفاخانه تربر کلوز

Ø     کلینک دندان مرکزی

علاوه براین شفاخانه‌های شخصی در هر بخش وجود داشته درین اواخر نسبت به شفاخانه‌های دولتی خیلها پیشرفته شده‌اند.

 

پولیو

مرضی است که اطفال را مصاب ساخته در نتیجه یک عضو بدن را فلج می‌نماید. در افغانستان این مرض تقریباً در حال نابودی است. اطفال که در مناطق تحت تسلط طالبان قرار دارند امکان مصاب شدن وجود دارد. وزیر صحت عامه افغانستان در کندهار گفت که مرض پولیو یا فالج اطفال از افغانستان محو خواهد شد.

سرخکان

سرخکان یک مریضی ویروسی بوده می‌تواند هرکی را مصاب کند. این مرض زیاده در مواقع هوای سرد بروز می‌نماید. زیاده اطفال بین سن ۳-۵ ساله مصاب به این مرض می‌شوند. این مرض سالانه حدود ۳۰-۳۵ اطفال ضیف وناتوان را در کام مرگ می کشاند. باوجودیکه وزارت صحت عامه افغانستان تلاش جدی را در مورد نموده است. ولی در بسا قریه جات دور دست هنوزهم امکان ازبین رفتن اطفال وجود دارد. مرض سرخکان دارای واکسین ودوای معالج می‌باشد. وزارت صحت عامه همه ساله این واکسین را در خدمت مردم قرار می‌دهد.

روماتیزم آرتریت روماتوئید (Rheumatoid arthritis)‏        

یکی از امراض حاد در افغانستان می‌باشد. این مرض در روستاهای که خانه گلی و خامه دارند بیشتر می‌باشد. در کهن سالان و زنان بیشتر دیده می‌شود. روماتیزم می‌تواند بشکل حاد ویا مزمن بروز نماید. این مرض  زیاده در مغصلها جای می‌گیرد. اعراض وعلایم این مرض  تورم و درد مفاصل بوده وعامل این مرض می‌تواند یک وایرس یا سترپتوکوک باشد. این بیماری بیشتر از ۲۸۴ نوع مختلف داشته که  بعضی شان خوب کنترول میگردتد، بعضی شان توسط دوا صحت یاب نمی‌شود. ،  تعداداز این مرض   خطرناک هم اند. یکی از جمله انواع این بیماری که در اثر رطوبت زیاد هوا دچار افراد می‌گردد و مفاصل شان را تغیر شکل می‌دهد بنام روماتیسم حاد مفصلی یاد می‌شود. عامل روماتیسم حاد مفصلی  وایرس بوده با بروز تب و درد مفاصل ظاهر گردیده  و تا چندین ماه طول می‌کشد. این مرض در جریان ۵ تا ۱۵ سالگی بروز کرده و تا چندین سال امکان بازگشت آن وجود دارد  بنابرین یک عارضه ایست که خود به تغیر شکل مفصل‌ها  می‌پردازد ولی انواع دیگر این مرض نیز هستند که خصوصیات فوق را ندارند اما کارهای دیگر را می‌کنند مثلا بیماری روماتیسم قلبی (Heart Rheumatoid) روماتیسم است که در آن دریچه‌های قلب توسط تب روماتیسمی آسیب می‌بیند  این عارضه بین سنین ۲ تا ۵۲ سالگی اتفاق می‌افتد و این افراد کسانی هستند که عفونت در گلوی شان، حلق یا ریه شان بدلیل  داشتن مکروب سترپتوکوک (Streptococcal) مبتلا می‌گردد. اگر معالجه درست نشوند  مکروب در بدن باقیمانده و ترشحات را ایجاد می‌کند که بتدریج بالای قلب، گرده‌ها  و یا بالای هردوی آن‌ها اثر خراب  می‌کند. نوع این مرض که در اثر کار زیاد، بارداری زیاد زنان ,  و رطوبت زیاد پیدا می‌شود که در افغانستان زیاده دیده می‌شود. در زمستان و بهار در محلات که مردم صندلی غرض گرم کردن بدن استفاده می‌نمایند. وقوع این مرض و درد این مرض ازدیاد می‌یابد. آفتاب و رطوبت خشک از درد و موجودیت این مرض می‌کاهد. در هوای گرم مرطوب شدت درد این مرض زیاد می‌شود.

                                                         md_99-05-0036.tif.jpg

چیچک

یکی از امراض ویروسی است که در سراسر افغانستان وجود دارد. مریضی چیچک حالت بسیار خفیف ولی خیلی ساری می‌باشد که ناشی از ویروس که سبب  بخار خارش دار می‌شود،  بمیان می‌آید. این مرض دارای واکسن و وقایه می‌باشد. در بعضی افراد که مصاب به چیچک می‌باشند پس از جور شدن داغهای چیچک تا اخیر عمر در روی وبدن او باقی می‌ماند که بنام چیچکی یا قولطه یاد می‌شوند. چیچک اکثراً در اطفال زیر سنین ۱۰ سال معمول بوده، با آنهم افراد دارای سنین مختلف می‌تواند به آن مصاب گردد. مصاب شدن به چیچک اکثراً در فصل‌های بهار و زمستان بخصوص بین ماه‌های مارچ و می اتفاق می‌افتد. چیچک اکثراً طی دو هفته خود بخود مداوا می‌شود.

 

ملاریا

ملاریا یک مرض کشنده است که سالانه هزاران افغان به این مرض مبتلا می‌گردد. این مرض  یک مشکل عمده صحی را درین کشور تشکیل داده است. زیاده مبتلا شدگان این مرز اطفال زیر سن ۵ سالگی می‌باشد.. تخمیناً ۲۲،۶ میلیون نفر در کشور در مناطق اندیمیک این مرض زنده گی می‌کنند که به خطر مصاب شدن ملاریا مواجه‌اند. در سال ۲۰۱۲ از سراسر افغانستان بیشتر از ۳۹۱ هزار واقعه ملاریا گزارش داده شده است. افغانستان از جمله ممالک اندیمیک (واگیر) ملاریا بوده که به اساس راپور منتشره سال ۲۰۱۱ سازمان صحی جهان این کشور از نظر وقوعات ملاریا سومین کشور در سطح حوزه شرق مدیترانه می‌باشد که وقوعات مرض ملاریا در افغانستان بیشتر در مناطقی دیده می‌شود که از نظر جغرافیایی ارتفاع آن  دو هزار متر  از سطح بحر بلند تر و هوای آن گرم و مرطوب باشد. ولایات ننگرهار، کنر، لغمان، بغلان، کندز، تخار، بدخشان، بلخ، فاریاب، بادغیس، هرات، هلمند، قندهار و خوست  بیشتر به خطر ملاریا مواجه‌اند. در چند سال جنگهای داخلی کنترول این مرض از دست رفته بود که تعدا د مرگ ومیر را خیلی زیاد نموده بود. کنون وزارت صحت عامه پرو گرامهای وقایوی و معالجوی را درپیش گرفته است که تا حدود زیاد مرگ میر کاهش یافته است.

 

لشمانیا

لیشمانیا یا سال دانه  بیماری است  که از گزیدن پشه‌های خاکی که در آب‌های ایستاده زندگی می‌کنند به انسان‌ها سرایت می‌کند.  لشمانیاز  می‌تواند توسط موش صحراحی وسگ انتقال یابد. این مرض در شهرها بخصوص در کابل  هرات مزارشریف  هلمند و  قندهار  زیاده وجود دارد. در سال ۲۰۱۲ میلادی بیشتر از ۳۰۰ هزار واقع مالاریا در تمام افغانستان گزارش شده است. وزارت صحت افغانستان از کاهش ۱۹ درصد واقعه مالاریا نسبت به سال ۲۰۱۲ سخن می‌زنند. این وقابع نسبت به سال ۲۰۰۲، ۳۸ درصد کاهش یافته است. این مرض درسال ۱۳۵۷ بکلی نابود شده بود پس از درگیری جنگهای داخلی دوباره ازدیاد یافت. در زمان طالبان دوباره سراسر کشور را پوشانید.  نزدیک به ۲۲ میلیون شهروند افغانستان مورد تهدید بیماری مالاریا و لشمانیاز، سالک قرار دارند. نوشته شبکه اطلاع رسانی افغانستان .

بیماری توبرکلوز در افغانستان

سِل یا توبر کلوز«Mycobacterium tuberculosis» یک بیماری وسیع است. باسیل این بیماری میکرباکتریوم توبرکلوزیس یا «باسیل کخ» نام دارد زیرا که در سال ۱۸۸۲ (میلادی) پروفسور رابرت کخ دانشمند آلمانی آن را کشف کرد. نوعی از این بیماری که به سل گاوی موسوم است، میان انسان و چهارپایان مشترک است. که بنام بروسلوز یاد میشود.

این بیماری در کشورهای جهان سوم از معضلات بزرگ صحی می‌باشد. مرض سل یا توبرکلوز یا (تی‌بی) یکی از بیماریهای مهلک در جهان است که عامل آن مایکوباکتریوم‌ها یا به طور دقیقتر میکوباکتریوم‌های سلی است. در بیماری سل معمولاً ششها مورد حمله قرار می‌گیرند، از اینکه باکتریا سل شکل استوانه ئی مانند تیوپ دارد و هم می‌تواند بدن خودرا برای سالها داخل تیوپ زنده نگهدارد بنام تیوبر کلوز یاد می‌شود. افغانستان در ردیف ۲۲ کشوری قرار دارد که بالاترین میزان واقعات توبرکلوز را در جهان دارا بوده و توبرکلوز یکی از مشکل‌های عمده صحت عامه کشور محسوب می‌شود. طبق آخرین تخمین سازمان صحی جهان   سالانه در حدود ۱۸۹ واقعه جدید توبرکلوز در هر صدهزار نفوس یعنی ۶۱٬۰۰۰ واقعه جدید در سال در این کشور بروز می‌نماید. حدود ۳۹ نفر در هر صدهزار نفوس یعنی ۱۳٬۰۰۰ نفر در سال، جان‌شان را به‌لیل ابتلا به این مرض از دست می‌دهند. قابل ذکر است که ۶۷فیصد  واقعات جدید بلغم مثبت ریوی و ۶۲درصد تمام واقعات توبرکلوز را که در جریان سال ۲۰۱۲ به مراکز صحی مراجعه کرده‌اند، زنان تشکیل می‌دهند.

پروگرام ملی کنترول توبرکلوز افغانستان (NTP) در سال ۱۹۵۴ توسط وزارت صحت عامه به همکاری تخنیکی و مالی سازمان صحی جهان (WHO) تاسیس گردید. جنگ‌های تحمیلی و نابه‌سامانی‌های چند دهه اخیر، منجر به تخریب و تضعیف مداوم سیستم صحت عامه از جمله پروگرام ملی کنترول توبرکلوز شد. تا این‌که در سال ۱۹۹۷ وزارت صحت عامه با همکاری سازمان صحی جهان و موسسات همکار، استراتژی کوتاه‌مدت تداوی تحت نظارت مستقیم (DOTS) را در کشور معرفی و در سال ۲۰۰۲ هم‌زمان با روی کار آمدن دولت انتفالی عملا همت به تطبیق این استراتژی گماشتند. در آغاز سال ۲۰۰۳ اولین پلان استراتژیکی ملی کنترول توبرکلوز به‌مدت سه سال (۲۰۰۳- ۲۰۰۵) ساخته شده و اهداف، ۷۰درصد کشف واقعات جدید توبرکلوز فعال و ۸۵درصد میزان موفقیت تداوی توسط وزارت صحت عامه به‌عنوان اهداف ملی این پروگرام تعیین گردید. بعدا پروگرام ملی کنترول توبرکلوز پلان استراتژیک ملی خویش را برای پنج سال (۲۰۰۶-۲۰۱۰) تدوین نموده و در سال ۲۰۰۸ این پلان استراتژیک را درمطابقت با پلان انکشافی هزاره  (MDG) و استراتیژی همکاران توقف توبرکلوز (Stop TB Partnership) به‌مدت پنج سال دیگر یعنی تا سال ۲۰۱۳ تجدید و تمدید کردند. اخیرا پلان استراتژیک ملی برای پنج سال آینده (۲۰۱۳-۲۰۱۷) مجددا تدوین و تصویب گردیده است.

جمعیتی از کشور که به عرضه خدمات کنترول توبرکلوز دسترسی دارند به‌طور ثابت افزایش یافته، طوری‌که عرضه خدمات در این بخش از ۱۴درصد در سال ۲۰۰۱ به ۹۷درصد در سال ۲۰۱۲ ارتقا یافته است. تعداد مراکز صحی که خدمات کنترول مرض توبرکلوز را ارایه می‌نمایند، از ۱۰ مرکز در سال ۲۰۰۱ به ۱٬۱۹۷ مرکز در سال ۲۰۱۲ افزایش را نشان می‌دهد.

کشف واقعات توبرکلوز در سال ۲۰۱۲ مجموعا ۲۹٬۴۰۰ واقعه بوده که عمدتا از طریق توسعه پوشش عرضه خدمات کنترول توبرکلوز در سیستم خدمات صحی اساسی به‌دست آمده است. با وجود آن‌که پروگرام ملی کنترول توبرکلوز در سال ۲۰۱۲ با چالش‌های فروان روبه‌رو بود، اما بالاترین میزان کشف واقعات توبرکلوز را از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۲ داشته، که خود گویای تعهد و تلاش کارکنان پروگرام ملی کنترول توبرکلوز و سیستم عرضه خدمات صحی اساسی، افزایش آگاهی عامه، سهم‌گیری جامعه، فعالیت‌های همکاران توقف توبرکلوز، انجمن مریضان توبرکلوز، انجمن داکتران توبرکلوز و امراض ریوی و سکتور خصوصی می‌باشد. میزان وقوع توبرکلوز فعال در دوران سنین باروری (۱۵-۴۴) متبارزتر است. به‌طور مثال ۶۴درصد واقعات توبرکلوز بلغم مثبت جدید در این محدوده سنی قرار داشته که ۷۰٫۵درصد آن را زنان تشکیل می‌دهند. فاصله کم بین ولادت‌ها، ولادت‌های متعدد، ازدواج قبل از وقت، سوتغذی، عوامل محیطی و فرهنگی در ابتلای زنان به توبرکلوز فعال دخیل هستند. پروگرام ملی کنترول توبرکلوز به‌خاطر دریافت عوامل و دلایل مربوط به بلند بودن واقعات راجستر شده توبرکلوز در نزد زنان، با همکاری سازمان صحی جهان، تحقیقی را به‌راه انداخته است، که نتایج آن در آینده نزدیک اعلام خواهد شد.

پروگرام ملی کنترول توبرکلوز با حمایت همکارانش برنامه تشخیص و تداوی مریضان مبتلا به توبرکلوز مقاوم (MDR TB) را از ماه جون ۲۰۱۱ به‌راه انداخته که تا امروز ۷۲ واقعه مقاوم تشخیص و تحت تداوی قرار گرفته است.  در طول ۱۲ سال اخیر (از سال ۲۰۰۱ تا سال ۲۰۱۲) مجموعا «۲۷۱٬۷۷۵ واقعه توبرکلوز تشخیص و تحت تداوی با نظارت مستقیم (DOTS) قرار گرفته‌اند.»

افغانستان میزان بلند موفقیت تداوی توبرکلوز را بعد از معرفی استراتژی تداوی کوتاه‌مدت تحت نظارت مستقیم (DOTS) دارا می‌باشد، چنان‌چه ۹۱درصد در سال ۲۰۱۱ موفقیت تداوی گزارش شده است. فعالیت‌های‌پروگرام ملی کنترول توبرکلوز با کمک مالی صندوق جهانی جهت مبارزه علیه ایدز، توبرکلوز و ملاریا (GFATM)، اداره انکشافی بین‌المللی ایالات متحده امریکا (USAID) از طریق TB CARE I، اداره همکاری‌های بین‌المللی جاپان (JICA)، دولت ایتالیا (IC)، دولت کانادا (CIDA)، Global Drug Facility (GDF)، پروگرام غذایی جهان (WFP) و کمک تخنیکی سازمان صحی جهان (WHO) تطبیق شده است. یکی از بخش‌های قوی پروگرام ملی کنترول توبرکلوز مدغم ساختن فعالیت‌های پروگرام در سطح عرضه خدمات صحی اساسی از طریق دخیل ساختن موسسات تطبیق‌کننده  BPHS وEPHS می‌باشد. ضمنا همکاران توقف توبرکلوز (Stop TB Partnership)، دخیل ساختن سکتور خصوصی و داتس شهری (PPM & Urban DOTS)، انجمن توبرکلوز و امراض ریوی (ATLDS) و انجمن مریضان شفایافته توبرکلوز (APA) در جهت آگاهی‌دهی عامه، ارجاع واقعات مشکوک توبرکلوز، تشخیص به موقع و تداوی مریضان توبرکلوز با پروگرام ملی کنترول توبرکلوز تشریک مساعی در خور توجه داشته‌اند.

سیاه صرفه

'''سیاه‌سُرفه''' بیماری باکتریال است که به علّت حملات شدید سرفه می‌تواند منجر به کبودی گردد.

پیش از رواج   واکسیناسیون   بیش از ۹۳ درصد موارد بیماری در کودکان زیر ده سال اتفاق می‌افتاد. انتقال بیماری از طریق ذرات تنفسی است. این بیماری می‌تواند منجر به مرگ بیمار گردد. عامل بیماری سیاه صرفه یا بوردتلا پرتوزیس (Bordetella pertussis) یک   کوکوباسیل گرم منفی بسیار مسری است و منحصراً در انسان ایجاد بیماری می‌نماید. علائم بیماری شامل سه مرحلهزکام، مرحله حمله‌ای و مرحله نقاهت یا شفایابی است. در مرحله زکام علائم غیر اختصاصی شبیه به سرماخوردگی است. بعد از یک تا دو هفته سرفه‌هایی که به دنبال آنها صدای شدید دم|دمی شنیده می‌شود. حملات سرفه‌ها می‌تواند شدید باشد و همراه با کبودی بعد از سرفه و [[استفراغ]] باشند. تظاهرات سیاه‌سرفه در شیرخواران کوچک‌تر از شش ماه ممکن است بصورت سرفه‌های شدید به هر مدت، اشکال در غذا خوردن،   قطع تنفس   کندی ضربان قلب بدون حملات سرفه باشد. در افغانستان واقعات سیاه صرفه در وجود اطفال زیاده دیده میشود. کنون تعدادی زیادی اطفال که در مناطق دور دست ویا بی امن زندگی دارند. واکسن ناشده اند. بروز واقعات درین مناطق بیشتر می باشد. در  مناطق سرد افغانستان مانند بدخشان نورستان بامیان دای کندی غورات واقعات سیاه سرفه در زمستان زیاد بوده بعضاً باعث مرگ اطفال میشوند.

اسما

بیماری مزمن التهابی راه‌های هوایی است.  افراد مبتلا به این بیماری دچار حملات یا دوره‌های شدیدی می‌شوند که ناشی از واکنش حساسیتی و برونکواسپاسم قابل برگشت و انسداد مجاری تنفسی است. این حملات زمانی بروز می‌کنند که مجرا تنفسی  در ریه‌ها در اثر عوامل خاص محیط زیستی دچار بیش‌فعالی شده و سپس ملتهب و مسدود می‌شوند. علایم مداوم این بیماری ممکن است شامل تنگی نفس، احساس فشار روی سینه، خلط و سرفه باشد. زیاده مبتلا شدگان این مریضی کودکان و کهن سالان  می‌باشد. در مراحل پیشرفته مریضی لوله‌های تنفسی مسدود شده مریض به صرفه نمودن آغاز می‌نماید سپس به زمین ما افتد. این مریضی تدوای موقت ودایمی دارد.

اسهال سینه بغل

اسهال و سینه و بغل از بیماری‌های شایع در میان کودکان در افغانستان است که سالانه حدود ۶۰ فیصد مرگ میر اطفال کمتر از سن ۵ سال را در بردارد. بسیاری اطفال اولاً اسهال می‌شوند بعداً در کمبود انرژی به سینه بغل مبتلا شده می‌میرند.  واقعات سینه بغل  در سرما افزایش می‌یابد؛ این مریضی با سرفه و تب شدید همراه بوده، شُش‌ها التهابی شده و اکسیجن را به طور درست اخذکرده نمی‌تواند. به اساس گزارشهای رسمی سطح مرگ و میر کودکان  در حال حاضراز هر شش کودک یک کودک پیش از رسیدن به پنج سالگی می‌میرد. برای  نخستین بار واکسن بیماری‌های اسهال و سینه و بغل  در سال ۲۰۱۲ میلادی در افغانستان تطبیق خواهد شد و این برنامه در چهار سال آینده در این کشور عملی خواهد شد. اجرای واکسن ضد اسهال کودکان مرگ و میر ناشی از اسهالات را تا ۴۵ درصد کاهش خواهد داد. کنون هشت نوع واکسن، از جمله واکسن‌های ضد بیماری‌های فلج کودکان، سرخکان (سرخک)، دیفتری و سیاه سرفه در سراسر کشور به صورت کمپین سراسری تطبیق (اجرا) می‌شود. طی سال گذشته  تنها در شفاخانه صحت طفل (اندراگاندی) در کابل، ۲۴هزار طفل بستر شده بود، که  ۲۸۰۰ تن آنها تلف شدند.  اکنون اسهال، سینه-بغل و ملاریا کشنده ترین امراض محسوب می‌شوند.

سوی تغذی

سو تغذی عبارتند است از کمبود موادغذایی مورد نیاز برای سلامت و رشد بدن را گویند. عدم مصونیت غذایی در ساحات روستایی افغانستان که تقریبا ۸۰ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، برجسته بوده و ۵۴ درصد از اطفال کشور دچار سوء تغذیه مزمن می‌باشند. براساس  گزارش که طبق سروی خطر و آسیب پذیری صورت گرفته، سوء تغذیه مزمن میان اطفال افغانستان یکی از بلندترین میزان در سطح جهان تلقی می‌گردد. بر  اساس یک مطالعهٔ که از طرف اداره مرکزی احصاییه و دفتر یونیسف ملل متحد صورت گرفته، بطورعموم از هر پنج طفل یک طفل در مناطق آرام افغانستان و در مناطق نا آرام  از هر سه طفل یک طفل به سوی تغذیه مواجه می‌باشند.  حدود ۵۴ درصد اطفال زیر سن ۵ سال در افغانستان به دلیل دچار بودن به سوء تغذیه مزمن از رشد بازمانده‌اند، ۳۴ درصد اطفال با مشکل کم وزنی مواجه بوده و تقریبا ۷۲ درصد اطفال زیر سن ۵ سال از کمبود مواد مغذی کوچک از قبیل آهن و آیودین رنج می‌برند. ”نتایج تغذیه ضعیف، ارتباط دارد با وضعیت فقر و مصونیت غذایی در کشور داشته و بیش از ۲۹ درصد جمعیت افغانستان نمی‌توانند کالری مورد نیاز بدن خویش را کسب نماید.

شماری از نهادهای حقوق بشری از نحوه مصرف کمک‌های ملکی انتقاد کرده و گفته‌اند که استفاده از کمک‌های ملکی در کنار برنامه‌های نظامی موثریت نخواهد داشت. به عنوان بخشی از استراتژی مبارزه با شورشگری، در ده سال گذشته بخش وسیعی از کمک‌های خارجی خصوصا در عرصه بازسازی به ولایت‌های ناآرام اختصاص یافته است. بر بنیاد آمارهایی که از سوی وزارت صحت عامه افغانستان و اداره یونیسف ارائه شده است درصد سوء تعذیه در کشورهای جنوب آسیا به ترتیب قدکوتاهی و کم وزنی چنین است: افغانستان ۵۹ درصد و ۳۹ درصد، بنگلادش ۴۳ درصد و ۴۱ درصد، هند ۴۸ درصد و ۴۳ درصد، نپال ۴۱ درصد و ۲۷ درصد، پاکستان ۴۲ درصد و ۳۸ درصد، سریلانکا ۱۸ درصد و ۲۲ درصد.

آب

آب ماده حیاتی است که یک انسان روز چندین بار به نوشیدن آن نیاز دارد. این ماده نیک اگر آلوده شود جان هزاران انسان را می‌گیرد. انواع باکتریا و قارچها در آب نمو سریع داشته با نوشیدن آن انسان را مصاب می‌کند. امراض کشنده چون اسهال، کولرا و بسیاری از مرگ و میرهای اطفال، از آب غیر صحی می‌باشد. ۶۰ فیصد مبتلا شدگان به امراض مختلف از آبهای کثیف وآلوده می‌باشد. درسال ۳۰۰۰ نفر از آبهای کثیف جانهای شرین خودرا از دست می‌دهند. زیاده ترین مرگ ومیر از آبهای آلوده اطفال اند. اکنون در حدود ۳۰ فیصد از مردم در شهرها و ۲۰ فیصد در دهات افغانستان  به آب آشامیدنی صحی دسترسی دارند. ۳۳٫۷ فیصد مردم در سراسر افغانستان از منابع آبهای سر باز  استفاده می‌کنند.

سبزیجات

سبزیجات ناپاک وآلوده نیز یکی از کشنده ترین غذا است که افغانها را مصاب می‌نماید. در افغانستان معمولا سبزیجات ناشسته فروخته می‌شود. سبزیجات ناشسته منبع انتقال دهنده زیاد امراض کشنده می‌باشد.  سبزیجات معمولاً خام خورده می‌شود بدین لحاظ مردم را به زودی مصاب می‌نماید. عمده ترین سبزی که باعث انتقال امراض می‌شود کاهو کندنه کرم  خیار ملی سرخک وگشنیز می‌باشد.

جنگ

جنگ بدنام ترین فعالیت بشری است. در افغانستان از مدت ۳۳ سال به اینطرف جنگ جریان داشته  کنون  سالانه حدود ۲۰۰۰-۳۰۰۰ افغان را به کام مرگ می کشاند. وتعداد اوسط زخمی شدگان در سال به ۷۰۰۰ نفر می‌رسد.  در جنگ معمولاً مردان می‌میرند که آنها نفقه دهنده فامیل خود می‌باشند. تعداد هم معلول ومعیوب گردیده دیکر از اجرانمودن کار حاجز می‌گردند. جنگ بدامنی را بار آورده کشور از ترقی ومعارف عقب می‌ماند. جنگ افغانستان به نسبت نداشتن همسایه‌های نیک تا اکنون ادامه داشته وبکشورهای همسایه ومنطقه سرایت نموده است.

 

 

معلولین ومعیوبین

کنون در افغانستان بتعداد ۲میلون زخم برداشته شده و بتعداد ۸۰۰۰۰۰ معلول ومعیوب وجود دارد. تعداد معلولین که دستها و چشم سالم دارند از طریق وزارت شهدا ومعلولین بکار گماشته می‌شوند. تعداد که حاجز از کار اند. وزارت کار، اموراجتماعی، شهدا ومعلولین ماهانه تنها توانایی پرداخت معاش برای ۸۰ هزار معیوبین جنگی را دارند. این یک مشکل بزرگ می‌باشد. هکذا تعداد معلولین ومعیبوبین که در مناطق تحت تسلط طالبان قرار دارند از هیچ نوع کمک بر خودار نیستند. واکثراً گدا می‌باشند. درین اواخر دولت افغانستان انستیتیوت معلولین را بنا نمود تا از این طریق بتواند معلولین و معیوبین را کمک یشتر نمایند.

معتادین

جنگهای ۳۳ ساله افغانستان با خود امراض شدید روانی را داشته که بعضی ازین مریضان اعتیاد به مواد مخدر گردیده‌اند.  بیکاری فقر گرسنگی بی خانمان شدن از دست دادن اعضای فامیل  تهدید وترس همه وهمه باعث ازدیاد امراض روانی گردیده است. این امراض بعضاً باعث خود کشی انتقام  سو قصد می‌گردد. زیاده مریضان پس از یک حادثه از زبان می‌مانند. در ثور سال ۱۳۸۷ وزارت صحت عامه دولت افغانستان چنین ابراز کرد که ۶۶ فیصد افغانها از افسردگی یا نوعی از اختلال روانی رنج می‌برند، بیماری روانی و سؤ استفاده دوا، اضطراری ترین مشکل  صحی است که کشور با آن مواجه است.. طبق سروی ملی صحت در سال ۱۳۸۱ درمورد اعضای ۱۵ ساله و بالاتر خانواده‌ها نشان داد که ۷۸ فیصد پاسخگویان نشانه‌های اضطراب، حدود ۷۰ فیصد نشانه‌های افسردگی و حدود ۴۲ فیصد نشانه‌های اختلال فشار روانی پس از یک حادثه از خود بروز داده‌اند. این سروی همچنین نشان داد که طی ده سال اخیر، ۶۲ فیصد افراد حداقل چهار مورد از این واقعات تکان دهنده را تجربه کرده‌اند. علاوه بر مشکل فقدان معلومات در مورد اختلالات روانی و بررسی آنها، با وجود ناامنی مداوم، خشونت، بی پناهی اجتماعی و بی بضاعتی، در افغانستان کاملا واضح گردانیده است که حل این مشکلات مزمن در آینده نزدیک مشکل بنظر می‌رسد.

ایدس

مرض ایدز (به انگلیس Human Indefeceincy Virus  که مخفف و ایچ. آی. وی (H I V): یک نوع ویروس است که از طرق مختلف وارد دوران خون شده و در سلو ل‌ها ی بدن جا می‌گیرد سا لها میما ند و آهسته آهسته سیستم دفا عی بدن را ضعیف میسا زد و در یک و قت انسا ن به چند نوع بیما ری‌های مختلف ګرفتا ر شده تا اینکه انسان از ضعف  و ناتوانی می‌میرد.

عوا مل بیشمار برای انتقا ل این ویروس از یک جسم بجسم دیگر وجود دارد که علت اصلی ان تعامل جنسی میا ن مرد و زن و مرد با مرد نیز ثبت شده است.  کسا نی که بکشورهای تا یلند - ویتنا م - چین - هند -تا جیکستان - ازبکستا ن - ترکیه و مما لک غرب سفر می‌کنند امکان مبتلا شدن به این مرض زیاد است. ؟ایدز با عث بیمار ی خطرنا ک می‌شود اجتنا ب - دوری از مبتلا شدگان نها یت ضروری است.  در افغانستان قبل ا ز سال ۱۳۷۲ وجود نداشت.  پس از سال ۱۳۷۲ شماری که در پاکستان وکشورهای خارج ندگی می‌نمودند  به افغانستان وارد نمودند کنون حدود۶۳۶ واقعه دیده شده است. امکان وقوع چهل حادثه ایدز درسال می‌باشد. کنون در افغانستان  چندین مرکز تداوی برای بیماران ایدز موجود است. اولین مرکز تداوی مرض ایدز در سال ۲۰۰۹ در شهر کابل آغاز به کار کرده است که قابلیت تداوی ۴۰ مریض را در یک سال دارد.

بر اساس نظرسنجی دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل، دو میلیون نفر از مردم افغانستان، به مواد مخدر اعتیاد دارند که ۳۰ هزار نفر از این تعداد، معتاد تزریقی هستند لذا نگرانی عمده این است که با گسترش شمار معتادان تزریقی که از سوزنهای مشترک استفاده می‌کنند، ویروس اچ آی وی نیز گسترش می‌یابد. تا کنون در اجرای برنامه ملی کنترل بیماری ایدز با همکاری نهادهای خارجی  ۲۵مرکز آزمایش، خدمات اولیه و مشاوره داوطلبانه برای بیماران ایدز در ولایات کابل، هرات، ننگرهار، بلخ، بدخشان، قندهار، قندوز، غزنی و زندان مرکزی کابل ایجاد شده است اما تنها مرکزی که برای معالجه بیماران موجود است، در کابل است. این مرکز به کمک سازمان بهداشت جهانی تأسیس شده است. با وجود یکه تعداد مبتلا شدگان مرض ایدز در افغانستان کم است اما خطر افزایش تعداد مبتلایان بسیار زیاد است. زیرا مردم این مرض را نمی دانند.  چون مرض بدنام است کسی به دکتور مراجعه نمی‌کنند وهم بیمارستان در ولایات وجود ندارد.

مرض حصبه یا معرقه در افغانستان

معرقه (نام‌های دیگر: سُرخْجه، تب روده، تب تیفوئید، مطبقه) یک بیماری عفونی است، که در اثر بکتریای سالمونلا تیفی (انگلیسی: Salemonella Typhi) ایجاد می‌شود، این مریضی عام بوده از طریق آب و غذای آلوده گسترش می‌یابد و معمولاً با تب بالا، اسهال، بی‌اشتهایی و سردرد بروز می‌کند.

میکروب معرقه در آبهای گل آلود تا یکماه و در یخ تا ۳ ماه زنده می‌ماند، در اثر گرمای ۶۰ تا ۱۰۰ درجه از میان می‌رود و بخصوص نور آفتاب به سرعت سبب انهدام میکروب می‌شود. در برابر خشکی هم تا دو ماه مقاومت دارد.

مرض معرقه در یک محیط یا اجتماع می‌تواند یکفرد یا عام را مبتلا نماید زیرا این مرض خیلی ساری می‌باشد، شیوع این مرض  بخصوص در اجتماعات مانند قاغوشهای سربازان، مدارس دیده می‌شود. این بیماری در افغانستان در فصل تابستان خیلیها شدید بوده می‌تواند همه را مبتلا کند. اکثراً کسانیکه در مرحله اخیر بتداوی آغاز نموده‌اند یک حصه بدن آن از فعالیت باز مانده‌اند. گرمی تب معرقه بعضاً باعث کور شدن و دیوانه شدن مبتلا شدگان می‌شود. مکروب معرقه بالای جدارهای روده زندگی نموده به همین لحاظ مریض اسهال وگاهی اسهال خونی می‌باشد. در افغانستان درمانگاهی وجود دارد که بنام شفاخانه انتانی یاد می‌شود. درین شفاخانه تنها مریضان انتان بستر می‌شوند.

سرطان

سرطان یکی از عواملی است که سالانه جان هزاران افغان را می‌گیرد. این مرض شوم در وجود زنان افغان زیاده تر از مردان دیده می‌شود.  سالانه به تعداد ۲۸۰۰ نفر از زنان افغان، به سرطان سینه مبتلا می‌شوند که حدود ۸۰۰ نفر از آنها می‌میرند، و اما نظر به گزارش موسسه خوارو بار جهانی (WHO) به طور اوسط همه ساله از هر هشت زن یکی از انها دچار سرطان سینه می‌شود. سرطان سینه، یکی از مهم ترین دلیل جهانی مرگ زنان در سن ۴۰ تا ۵۵ سالگی می‌باشد. این بیماری در اثر رشد نابهنجار سلول‌های سینه بوجود می‌آید. بطور عمده سرطان مری روده‌ها و معده در افغانستان ازدیاد یافته است. در افغانستان بیمارستان مخصوص در مورد سرطان وجود ندارد تا بتواند علل وعوامل اصلی این مرض را تشخیص نماید. در اکثر بیمارستانها یک بخش برای تداوی این مرض وجود دارد.

قسمت چهارم

دکتوران مشهور افغانستان

دولتهای افغانستان در طول تاسیس خدمات صحت در افغانستان تلاش ورزیده‌اند تا یک یا دونفر را دریک بخش در کشورهای خارج تربیه نموده و سپس از دانش او برای تربیه سایر افغانها استفاده نماید. دوکتوران ورزیده افغانستان ذیلاً نگاشته می‌شود.

v      . پروفیسور میر محمد مهدی اعجازی در بخش یورو لوژی

v      آدم درمل ،خلمی ؛ نظامی دوکتوران قلب

v      . کرام الدین کاکل

v      . پروفیسور سید محمد خان حسینی

v      . پروفیسور عبدالرحیم خان لودین،

v       پروفیسور عبدالحمید خان رحیمی مشهور به مولانا

v     دوکتور عبدالرب بری و دوکتور نوابی بخش دندان

v      . دوکتورهوتکی بخش گوش وگلو

v     . پروفیسور بشیر عالمی جلدی

v      دوکتور مجید طالبی جراحی

v     . پروفیسور محمد اسماعیل علم

v      . پروفیسور شاه محمد شالیزی و کمال الدین سعید بخش اعصاب

v     . پروفیسور شمس الرحمن توره کی بخش استخوان

پس از سال ۲۰۰۱ افغانهای که در کشورهای خارج زندگی می‌کردند. و زمینه تحصیل علم خیلی مساعد گردید تعداد زیادی افغانها کلینیک‌های صحی را ایجاد نمودند. کنون به هزاران کلینک صحی در هر گوشه وکنار کشور وجود دارد. هکذا غرض انسجام بهتر بخش  انجمن‌های دوکتوران تاسیس گریده است. می‌توان از انجمن دوکتووران چشم، انجمن دوکتوران نسائی ولادی، انجمن طبی اسلامی افغانستان، انجمن دوکتوران روان و اعصاب افغانستان، انجمن دوکتوران اطفال افغانستان وغیره نام برد.

دوا سازی

افغانستان قبل از جنگ‌های داخلی دارای فابریکه بزرگ دوا سازی بود اما در اثر درگیری‌های داخلی هرآنچه زیربناها بود از بین رفتند، کنون چند شرکت دوا سازی در کابل هرات آغاز بکار نموده است. ۹۸فیصد ادویه جات افغانستان وارداتی است. کنون در افغانستان ۲۰ کمپنی دوا سازی وجود دارد.  متباقی از کشورهای خارج وارد می‌گردد.

ادویه جات که در افغانستان وارد می‌شود بتنت و جنریک است. زیاده ادویه جات افغانستان از کشور چین هند  پاکستان وایران اند. یک قسمت ادویه جات را فابریکه هوخست  ریاست ادویه سازی افغانستان فابریکه اویس فارما کیمیا گر فارما خالد ارشاد هرات  تولید می‌نماید.<.

 

داروهای تقلبی تاریخ زده و روانی

زیاده ترین ادویه جات تقلبی  از کشورهای هند پاکستان و چین وارد می‌گردد. دواهای تاریخ زده معولاً از هند و پاکستان بطور قاچاق داخل خاک گردیده به عوض ادویه جات اصل بفروش می‌رسد. دواهای امراض روانی بخصوص دیازوپام از کشور چین وارد گردیده و بفروش می‌رسد که تعداد معتادین این دوا زیاد اند. در سال ۲۰۰۵ اداره مبارزه باجرایم مواد مخدر  سازمان ملل(UNODC)و وزارت مبارزه علیه مواد مخدر بر روی شیوع استفاده غیرطبی مواد کنترول شده از قبیل مصرف بدون تجویز داکتر برای مدت طولانی  یا مصرف غیر مشخص، مطالعه‌ای را انجام داد. تعداد مصرف کننده گان تریاک ۱۵۰۰۰۰و هیرویین به  ۵۰۰۰۰ نفر بود، تعداد استفاده کننده گان دواها۱۸۰۰۰۰ نفر تخمین گردیده بود. در سال ۱۳۸۲بررسی مصرف غیر مجاز مواد در شهر کابل، ۱۴۲۹۸ نفر مصرف کنندگان دوا، در مقایسه با ۱۰۷۷۴ مصرف کننده تریاک و ۷۰۰۸ مصرف کننده هرویین را نشان داد. حدود ۸۰ فیصد دواهای معالج امراض روانی موجود در افغانستان، بدون مجوز و بدون انجام هیچگونه آزمایشی مبنی بر اینکه اعتیاد آور می‌باشند، تقلبی هستند یا تاریخ مصرف آنها گذشته است، به صورت قاچاق به این کشور وارد می‌شوند. کنترول مرزها و همچنین کنترول و تنظیم دواهای معالج امراض روانی در داخل کشور نیز به خوبی انجام نمی‌گیرد. وزارت صحت عامه به منظور کنترول و نظارت بر دواخانه‌ها و انستیتوتهای طبی و بررسی تاریخ مصرف و کیفیت دواهای در حال فروش، بخشی حقوقی را در هیئت مدیره دواسازی بنیان نهاده است. اما بررسی مداوم بیش از ۹۰۰۰ دواخانه ثبت شده توسط کارمندان کم درآمد دولت، که مستعد دریافت رشوه و سایر اشکال انحراف می‌باشند،.

تربیه کادر

رتبه علمی کادر علمی در دانشگاه طب کابل به ترتیب از شمول الی اخیر عبارت اند از: نامزد پوهیالی، پوهیالی، نامزد پوهنیار، پوهنیار، پوهنمل، پوهندوی، پوهنوال و پوهاند می باشد. فعلاً  تعداد کادر علمی درمجموع  ۲۶۴ تن بوده که از آن جمله تعداد کادر علمی ذکور۲۲۰ نفرو تعداد کادر علمی اناث۴۴ نفرمی باشد. از جمله ۱۵۵تن ازکادر علمی دارای سویه ماستر،۷تن دوکتورا ومتباقی لیسانس می‌باشند. وحدود ۱۶۰ تن از کادر علمی تعلیمات طبی را در کشور جاپان فراگرفته‌اند. کادرهای علمی مصروف فعالیت‌های علمی تحقیقی، نشراتی، کنفرانسی، تدریسی ومعالجوی می‌باشند. یکتعداد از درمانگهای کشور محل است که محصلان در سال اخیر در آنجا فعالیت عملی را فرا می‌گیرند. هکذا این در مانگاه‌ها محل تدریس وتحقیق برای کادرهای علمی می‌باشند. که قرار ذیل نگاشته می‌شود.

دیپارتمنت‌ها

پوهنتون طبی کابل دارای ۴۸ دیپارتمنت بوده که از آن جمله ۲۳ آن کلینیکی،۱۴ آن basic science     و ۳ دیپارتمنت پوهنتون شمول شامل ثقافت اسلامی، انگلیسی وکمپیوتر می‌باشد.

دیپارتمنت‌های بخش کلینیک درشفاخانه تدریسی علی آباد شفاخانه تدریسی میوند کلینیک تدریسی ستوماتولوژی و شفاخانه تدریسی چشم تنظیم گردیده‌اند تا به سهولت بتوانند هرچه بیشتر در امورات تدریسی ومعالجوی رسیده گی نمایند.

دیپارتمنت‌های شفاخانه تدریسی علی آباد

از جمله  ۲۳ دیپارتمنت‌های کلینیکی۱۳ دیپارتمنت در شفاخانه تدریسی علی آباد شامل می باشد:

v     .      دیپارتمنت جراحی یورولوژی

v      .     دیپارتمنت جراحی عصبی

v      .     دیپارتمنت جراحی بطن

v      .     دیپارتمنت جراحی صدر

v      .     دیپارتمنت جراحی عاجل و تراوما

v      .     دیپارتمنت اورتوپیدی.

v      .     دیپارتمنت انستیزی

v      .     دیپارتمنت رادیولوژی

v      .     دیپارتمنت داخله عصبی - روانی

v     .      دیپارتمنت داخله قلبی تنفسی

v      .     دیپارتمنت داخله قلبی وعایی

v      .     دیپارتمنت داخله اندوکرینولوژی

v     .      دیپارتمنت  داخله هیمتولوژی

دیپارتمنت‌های شفاخانه تدریسی میوند  

·        .دیپارتمنت جلدی

·        .دیپارتمنت داخله اطفال

·        .دیپارتمنت جراحی اطفال

·        .دیپارتمنت گوش گلو وبینی

·        . دیپارتمنت جراحی پلاستیک و ریکنسترکتیف.

·        .دیپارتمنت‌های مختلفه ستوماتولوژی شامل:

·        .دیپارتمنت اطفال ستوماتولوژی

·        .دیپارتمنت جراحی ستوماتولوژی

·        .دیپارتمنت اورتوپیدی ستوماتولوژی

·        .دیپارتمنت پیریدنتولوژی.

دیپارتمنت چشم

در شفاخانه تدریسی چشم موقعیت دارند.

برعلاوه دیپارتمنت ولادی ونسایی در شفاخانه ملالی شعبه توبرکلوز دیپارتمنت انتانی در شفاخانه توبرکلوز

و بخش انتانی آن در شفاخانه انتانی مربوط وزارت صحت عامه قرار دارد.

موسسات تحصیلات عالی افغانستان

1.کابل

*    مؤسسه تحصیلات عالی ابن سینا

*    دانشگاه خاتم النبیین (ص)

*    دانشگاه آمریکایی افغانستان

*    دانشگاه باختر

*    دانشگاه دعوت

*    دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه کابل

*    دانشگاه طب کابل

*    دانشگاه کابل

*    موسسه تحصیلات عالی کاردان

*    اکادمی ملی نظامی افغانستان

*    پلی تکنیک کابل

*    موسسه تحصیلات عالی رنا

*    موسسه تعلیم و تربیت

*    موسسه آموزش عالی دنیا

*    موسسه آموزش عالی کابورا

*    موسسه علوم بهداشت ودرمان (ساینس)

*    دانشگاه کاروان

*    موسسه آموزش عالی مریم

*    دانشگاه کاتب

*    موسسه آموزش عالی میوند

*    دانشگاه سلام

*    موسسه آموزش عالی پیشگام

*    موسسه علوم صحی کابل

*    موسسه تحصیلات عالی ملی

خوست : دانشگاه حرا  دانشگاه خوست   دانشگاه پامیر

قندهار  : دانشگاه قندهار

ننگرهار:   دانشگاه آریانا  دانشگاه خراسان  دانشگاه ننگرهار  موسسه آموزش عالی اسپینگهار

دیگر ولایات:دانشگاه البیرونی  دانشگاه بلخ  موسسه آموزش عالی بدخشان دانشگاه بامیان  موسسه آموزش عالی فاریاب  دانشگاه غزنی  دانشگاه جوزجان  موسسه آموزش عالی پروان  دانشگاه تخار  دانشگاه مولانا بلخ   دانشگاه آریا بلخ  دانشگاه سعادت   دانشگاه ثقلین بلخ مؤسسه تحصیلات عالی خواجه عبدالله انصاری (رح) - هرات

شفاخانه‌های تدریسی پوهنتون طبی کابل

 شفاخانه تدریسی علی آباد  

در مجموع ۳۸۳ اعضا ی کادر علمی، دوکتوران متخصص و ترینی‌ها،  نرسها، تکنیشن‌ها، اناستیزیالوگ‌ها،  پرسونل اداری و  کارکنان غیرمسلکی درین شفاخانه  تدریسی  مصروف خدمت اند.

بخش تشخیصیه:شامل شعبات ذیل می‌باشد

§        .اندوسکوپی جهاز هضمی

§        . ETT Spirometry

§        .Holter Monitoring

§        . Cardiac Rehabilitation

§        . لابراتوار

§        .التراسوند

§        . ایکوکاردیوگرافی

§        . الکترو کاردیوگرافی و رادیولوژی.

شفاخانه تدریسی میوند

درین شفاخانه مجموعاً ۳۶۸ تن اعم از اعضای کادر علمی، متخصصین، دوکتوران شامل پروگرام تخصص، نرسها، رادیولوگ‌ها پرسونل غیر مسلکی  مصروف خدمت می‌باشند. درین مرکز به تعداد ۳۵۰ بستر برای مریضان موجود است که در جهت استفاده تدریس و معالجه مریضان از آنها کار گرفته می‌شود.

کلینیک تدریسی ستوماتولوژی

موقعیت آن درمحوطه شفاخانه علی آباد بوده وحدود ۴۰ تن اعضای کادر علمی، دوکتوران و غیره پرسونل مسلکی و غیر مسلکی در آن مصروف خدمت اند.

شفاخانه تدریسی چشم

موقعیت آن  در جوار پوهنتون طبی بوده و تعداد پرسونل آن ۳۰ تن رسیده و در حال انکشاف است.

 

 

منبع

* ویکی پیدیا انگلیسی خدمات صحی در افغانستان

* ۰ درصد کاهش در ۲۰۱۲؛ اما ۲۲ میلیون نفر هنوز هم در تیررس بیماری ملاریا قرار دارند. دروبگاه حزب انسجام ملی[http://www.ensijam.com/economy/5905-20-درصد-کاهش-در-2012؛-اما-22-میلیون-نفر-هنوز-هم-در-تیررس-بیماری-ملاریا]

* اکادمیک -نوشته وبگاه پوهنتو طب کابل جمهوری اسلامی افغانستان [http://kmu.edu.af/fa/page/5695]

* مرض توبرکلوز ویکی پیدیا انگلیسی

* باکتریا توبرکلوز ویکی پیدیا انگلیسی

* حقایق در مورد توبرکلوز در افغانستان نوشته روز نامه ۸ صبح یکشنبه ۴ حمل ۱۳۹۲

http://8am.af/1392/01/04/afghanistan-health-who-ntp/

* ایجاد اولین انستیتوت ملی برای معلولین و معیوبین در نوشته رادیو سلام وطندار http://final.salamwatandar.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3811%3A2011-07-23-10-00-58&catid=36%3A2012-06-24-05-02-14&lang=dr]

* امراض روانی یا فاجعهٔ که خاموشانه جامعه افغانستان را تهدید می‌کند نوشته دوکتور جلیله در وبگاه خراسان زمین. http://www.khorasanzameen.net/php/read.php?id=663

پانویس

 | راپور دولت افغانستان در مورد مرگ میر سال 2008 صغحه 8

http://www.who.int/medicines/areas/coordination/AfghanistanPSCPnarrative.pdf

Jump up راپور صحی دولت جمهوری افغانستان از سال 2008

http://www.who.int/medicines/areas/coordination/AfghanistanPSCPnarrative.pdf%7C

Jump up احصایه مراکز صحی و درمانگاه ص 14 راپور سال 2008-2009

Jump up پوهنتون طبی کابل در وبگاه وزارت تحصیلات عالی افغانستانhttp://www.mohe.gov.af/?p=public&nid=95%7C%D8%A8

Jump up صحت عامه افغانستان مورخ ۱۲ثور۱۳۹۲: شصت درصد مردم افغانستان به خدمات صحی دسترسی پیدا کردند|http://bokhdinews.af/health/13227-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B5%D8%AD%D8%AA-%D8%B9

Jump up تکامل جراحی در جهان و افغانستان نوشته دوکتوران شفاخانه علی آباد کابل افغانستان

https://www.facebook.com/Aliabad.Hospital/posts/177741802326730%7C%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE

Jump up راپور فعالیت پروژه تیم های سیار مراقبت های صحی چشم

http://moph.gov.af/fa/documents?page=3%7C

Jump up کرزی ادعای بیماری روانی ۶۰درصد افغانها را بی اساس خواند در وبگاه شبکه اطلاع رسانی افغانستان

http://afghanpaper.com/nbody.php?id=15534%7C%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF

Jump up عملیات جراحی قلب در شفاخانه ابن سینا موفقانه سپری شد

http://da.azadiradio.org/content/article/1972226.html%7C%DB%8C%DA%A9

Jump up Stone Disease in Children in Afghanistan

Jump up بازار گرم جراحی پلاستیک در افغانستان نوشته خلیل نوری بی بی سی فارسی

http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2012/11/121111_k02-afg-plastic-surgery.shtml%7C

Jump up صحت عامه افغانستان در کندهار گفت که مرض پولیو یا فالج اطفال از افغانستان محو خواهد شد

http://da.azadiradio.org/archive/news/20130214/1090/1090.html?id=24901589%7C%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1

Jump up و زندگی: سرخکان نوشته رشیده یزدان پناه در بگاه بی بی سی

Jump up به ۲۲ میلیون شهروند افغانستان مورد تهدید بیماری مالاریا و لشمانیاز، سالک قرار دارند. نوشته شبکه اطلاع رسانی افغانستان

http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=51194%7C%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9

Jump up روز جهانی سینه- بغل تجلیل شد کابل افغانستان نوشته آژانس خبری پژواک

http://www.pajhwok.com/dr/2010/11/11/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%BA%D9%84-%D8%AA%D8%AC%D9%84%D9%8A%D9%84-%D8%B4%D8%AF%7C%D8%A7%D8%B2

Jump up هشدار دهنده بهداشت عمومی در کشور روز نامه افغانستان نوشته رهین فرهمند ۱۱ سرطان ۱۳۹۱

http://www.dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=125153%7C%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%B9%D8%AA

Jump up [اعتراض معلولین؛ بی‌توجهی دولت به 800 هزارمعلول‏ و معیوب در وبگاه دوچ ویله نشریه چاپ کشور آلمان به زبان فارسی]

Jump up | قانون صحت افغانستان >قانون تولید ادویه در افغانستان

http://moj.gov.af/content/files/OfficialGazette/0901/OG_0916.pdf

Jump up پنهانی دوا در افغانستان: سؤ استفاده دواهای معالج امراض روانی نوشته دیدید مکدونالد در وبگاه‌ای آر یو

 

مسوولیت مطالب نشر شده در سپیده دم به دوش نویسنده گان آنها میباشد


عناوین دیگر:
مسئله ﯼ اساسی فلسفه ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ (06.27.2013)
با اینهمه منابع غنی آب کشوری کم آب و با آنهمه وقار و آبروهنوز هم سرزمین «بی آب» هستیم (05.24.2013)
پرولتاریا ومبارزه طبقاتی درجامعه مدرن (04.26.2013)
چگونگی ورزش در افغانستان (04.23.2013)
نگاهی به گذشتهء ترانسپورت در افغانستان (04.23.2013)
ﺗﺮﻭﯾﺞ ﺁﺷﺘﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﻭﺍﻧﻜﺎﺭﻣﺎﻫﯿﺖ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺩﻭﻟﺖ (04.23.2013)
سخنرﺍﻧﯽ ﻓﺮﯾﺪﺭﯾﺶ ﺍﻧﮕﻠﺲ ﺩﺭ ﻛﻨﺎﺭ ﮔﻮﺭ ﻣﺎﺭﻛﺲ (04.23.2013)
جغرافیای سیاسی (جیوپولیتیک) هستوی: نبرد چین - روسیه بالای توریوم (04.12.2013)
صنایع افغانستان (12.03.2012)
پیامد های نامیمون استخراج معدن مس عینک از دید گاه جیولوجی (11.19.2012)