قبل ازاينکه بکارنامه های سينما گران کشورخويش مروری داشته باشم، اجازه  بفرمائيد تا به القاب هنری سينما (هنرهفتم) اشاره ای داشته باشم.

   درترکيب هنرها (هفت هنر):

-        فن تيا تر ( بازيگری وتمثيل )

-        موسيقی

-        ادبيات

-        معماری ( مهندسی)

-        نقاشی

-        رقص

-        سينما

درجهان عرض وجود کرده اند، که هنرسينما تمامی اين هنرها را درخود آميخته وعنوان ( هنرهفتم ) يا کاملترين هنرها را ازآن خود ساخته است.

    حرفه های داخلی سينما:

   - گروه کارگردان

  - گروه فلمنامه ( نويسنده )

  - گروه بازيگران

  - گروه تدوين

  - گروه صحنه ولباس و ديکور

  - گروه تهيه وتوليد

  - گروه فلمبرداری

  - گروه موسيقی ( آهنگساز )

  - گروه صدا ( صدابردار- صداگذاری وميکس )

  - گروه لابرتوار ( چاپ )

  - منتاژ ( پيوند )

  -  گروه تخنيکی

  - متفرقه

    درياد داشت قبلی نگاشته بوديم که قبل ازايجاد موسسۀ ( افغانفلم) فقط يک فلم هنری بنام ( عشق ودوستی ) براساس سناريوی شادروان عبدالرشيد لطيفی و با شرکت چند تن هنرپيشگان افغانی توسط کمپنی هندی بنام ( شور ) تهيه وتوليد شده بود. اما سال 1344 خورشيدی پس از تاسيس ادارۀ افغانفلم که صرفآ بغرض عکاسی وتهيۀ فيلمهای اخباری و مستند ازمراسم تشريفاتی دربار وسفرهای محمد ظاهرشاه افغانستان به خارج کشورتوسط امريکائی ها ايجاد شده بود، به اثر کاروتلاش وعشق وعلاقۀ مشتاقان هنر سينما، اين موسسه با داشتن انبوهی ازکمبودات و مشکلات فنی وتخنيکی، بارتهيه وتوليد فيلمهای هنری را نيزبدوش گرفته فلم های ذيل را بدوستداران هنرسينما پيشکش نمود:

 فلم مانند عقاب  سال توليد ( 1343) سناريست و کارگردان- فيض محمد خيرزاده ، فلمبردار- سونه رام تلوار، هنرپيشگان: ظاهرهويدا، زرغونه آرام، خان آقا سرور، مزيده سرور وشورانگيز.

 فلم روزگاران  درسه بخش ( طلبگاران)، (شب جمعه) و(قاچاقبران) سال توليد 1347.

 طلبگاران: کارگردان عبدالخالق عليل، فلمبردار سونه رام تلوار، بازيگران: محبوبه جباری رمق، ميمونه غزال، استاد رفيق صادق و

خان آقا سرور.

 شب جمعه: کارگردان، ديکوريشن ولايت يا نور پردازی انجنير محمد علی رونق، فلمبردار سونه رام تلوار، بازيگران: مشعل هنريار، حريف نجيمی، اخترپيکر وديگران.

قاچاقبران: کارگردان سلطان حميد هاشم، فلمبرداران، ستارزاده وسونه رام تلوار، بازيگران: ميمونه غزال، وهاب صنعتگر، پروين صنعتگر، استاد عبدالقيوم بيسد وديگران.

فلم اندرزمادر: سال توليد 1351، سناريست و کارگردان عبدالخالق عليل، فلمبردار محمود نوری، دستيارفلمبردار وحيدالله رمق، بازيگران: محمد نذير، محبوبه جباری، ميمونه غزال، زرغونه آرام، اسدالله آرام، سائره اعظم، ف عبادی، استاد رفيق صادق وهارون.

فلم روزهای دشوار( حاکم): سال توليد 1352، نويسندۀ داستان شفيع رهگذر، سناريست دوکتوررفيق يحيايی، کارگردانان: رفيق يحيايی و ولی لطيفی، فلمبرداران: سونه رام تلوار ومحمود نوری، هنرپيشگان: ولی لطيفی، رفيق يحيايی، آصف وردک، حاجی محمد کامران، فتح الله پرند، مينا ، انوررضازاده، قادرفرخ، حنان زمريال وباری جواد.

مکياژر نجيب الله سلطانی.

فلم رابعۀ بلخی: سال توليد 1353 به سرمايه گذاری نذ يرفيلم ، فلمنامه نويسان: داود فارانی وعبدالله شادان، کارگردانان: عبدالخالق عليل، جلال پيروز، عباس شبان وتوريالی شفق. اجراکنندگان نقش های عمده: عبدالله شادان، سيما شادان، نذ ير، داود فارانی، فتح الله پرند، باقی جاجی و ديگران.

فلم مجسمه ها ميخندند: سال توليد 1354، به سرمايه گذاری آريانا فلم، کارگردان توريالی شفق، فلمبردارانجنيرلطيف،هنرپيشگان:ذکيه کهزاد، عبدالله خموش، محمد جان گورن، فتح الله پرند، عبدالله وطندوست و...

فلم غلام عشق: سال توليد 1356، سناريست داود فارانی، کارگردان  توريالی شفق، فلمبرداران: انجنيرلطيف وعبدالقادرطاهری. هنرپيشگان: شاه جهان، فتح الله پرند، مينا شفق، محمدجان گورن، قادرفرخ، اکرم خرمی، سيد علی عالمی، سلام سنگی، مجيدغياثی، وطندوست، مندوزی، بصيره خاطر، عارف الدين ومحمدموسی رادمنش.

فلم سياه موی وجلالی: سال توليد 1357، کارگردان عباس شبان، فلمبرداران: انجنيرلطيف وعبدالقادرطاهری. بازيگران: فقيرنبی، ستوری منگل، عبدالشکورحکم وفتح الله پرند. آوازخوان عبدالوهاب مددی. سرمايه گذار، آريانا فيلم.

فلم گناه: فلمنامه نويس وکارگردان انجنيرلطيف، نقش آفرينان: فقيرنبی، سلام سنگی، فريد فيض، حشمت فنايی، خاطره، معرفت شاه، نصيرالقاص، عظيم جسور، انوررضازاده، حکيم خان، خورشيدمندوزی، تورپيکی، قديری، کريم نايل والفت هروی.

فلم جنايتکاران: سال توليد 1358، به سرمايه گذاری حاجی فيض محمد، کارگردان توريالی شفق، فلمبردار انجنيرلطيف، اجراکنندگان نقش ها: ابراهيم طغيان، محمدجان گورن، سلام سنگی، موسی رادمنش، معصومی، فتح الله پرند، ، رحيل، شاکر، محمدحکيم، ناهيد سرمد، نوريه، حميده، تورپيکی، خورشيد مندوزی و... امورعکاسی قادرطاهری. همچنان دربخش موسيقی چند آهنگی ازاحمدظاهربوسيلۀ عارف کيهان لبسنگ شده است.

فلم عشق من ميهن من: سناريست وکارگردان وپروديوسرتوريالی شفق، فلمبردار سليمان علم، نقش آفرينان: ابراهيم طغيان، عادله اديم، اکرم خرمی، فتح الله پرند، ذکيه داماچ، موسی رادمنش، عارف الدين، رحيم الله، تيمورحکمتيار، صفورآهنخيل، محب زاده و...

فلم گامهای استوار: سناريست وکارگردان توريالی شفق، فلمبردار محمود نوری. بازيگران: ابراهيم طغيان ، عادله اديم ، عاقله ، خرمی، فتح الله پرند، ذلگی، تيمور، ياسين خموش، شارق، رحيم الله، موسی رادمنش وديگران.

فلم خانۀ 555: سال توليد 1358 به سرمايه گذاری حاجی فيض محمد (گلستان فلم )، سناريست وکارگردان مهدی دعاگوی، فلمبردار انجنيرلطيف، نقش آفرينان: فريد فيض، عاقله، سيما، ابراهيم طغيان، ابراهيم عارفی، ذکيه داماچ، گلبن، عارف الدين ، محمد جان گورن، شاه محمود شارق وعده ئی ديگر.

فلم اخترمسخره: سال توليد 1359، نويسنده اعظم رهنورد زرياب، سناريست وکارگردان انجنيرلطيف، فلمبردار وحيدالله رمق، اجراکنندگان نقش ها: فقيرنبی، ناصرعزيز، بصيره خاطر، ابراهيم طغيان وديگران.

فلم دهکده ها بيدارميشوند: سال توليد 1360 سناريست وکارگردان عبدالخالق عليل، فلمبردار صديق امين زی، منتاژ طاهرمحبی و قديررشيدی، صدابردارعبدالرحمن صفتی وقاسم، دراجرای نقش ها: قادرفرخ، ناصرعزيز، نغمه، منگل، نجيب سلطانی وعزيزالله هدف.

فلم تابستان داغ کابل: فيلم مشترک افغانفلم وموس فيلم اتحادشوروی، سال توليد 1361، سناريست وکارگردانان: ولی لطيفی وعلی همرايف، فلمبرداران: وحيدالله رمق وتوريالی غشتلی، نقش آفرينان: قادرفرخ، ولی تلاش وهمايون پائيز، چاپ وپروسس استديوی اتحادشوروی.

فلم فرار: سال توليد 1363، سناريست وکارگردان انجنيرلطيف، فلمبردار قادرطاهری، مکياژرحنان زمريال، منتاژرحکيم مرزی، صداگذاری عبدالرحيم صفتی، آهنگ ازشادکام.

بازيگران: ناصرعزيز، فريما، انوررضازاده، معرفت شاه، خورشيد، ولی تلاش، شکيلا، عادله اديم، سلام سنگی، اسدالله آرام، حشمت فنايی، عارف الدين، عثمان عليم، کريم نايل وهمايون پائيز.

فلم پرنده های مهاجر: سال توليد 1365، سناريست وکارگردان انجنير لطيف، فلمبردار قادرطاهری، مکياژر عثمان عليم، صداگذاری عبدالرحمن صفتی، منتاژور حکيم مرزی، هنرپيشگان: اسدالله آرام، ناصر عزيز، عادله اديم، صبورتوفان، قادرفرخ، نعمت آرش، زرغونه آرام، واسع صمدی، کريم تنويروديگران.

فلم حماسۀ عشق: سناريست وکارگردان انجنيرلطيف ، فلمبردار وحيدالله رمق، آرت دايرکتر عثمان عليم، صدابردار نورالله ملتفت، منتاژور حکيم مرزی، موزيک آرکسترگل سرخ، بازيگران:

 نعمت آرش، صابره، اسدالله آرام، حبيب ذلگی ، ولی تلاش، اسدرحمانی، صبورتوفان، کريم تنوير، قادرفرخ وزرغونه آرام.

فلم صبورسرباز: سال توليد 1364، سناريست وکارگردان انجنيرلطيف فلمبردار قادرطاهری بدستياری احمد نصيررزمی، منتاژور قديررشيدی، هنرپيشگان: سلام سنگی، صبورتوفان، ابراهيم طغيان، ناصرعزيز، جانمحمد حيدری، عادله اديم، خورشيد، واسع صمدی، عثمان عليم وديگران. آهنگ از وحيد صابری.

فلم بهارميشود: سال توليد، 1363، سناريست وکارگردانان دوکتوررفيق يحيايی وولی لطيفی، مشاورسياسی زلمی رزمی، فلمبرداران: وحيدالله رمق وقادرطاهری، منتاژور حکيم مرزی، آهنگساز ظاهرهويدا بهمکاری آرکسترگل سرخ، امورتهيه ميرابوبکرعاطف، مکياژرحنان زمريال.

بازيگران: ولی لطيفی، رفيق يحيايی، زلمی رزمی، کريمه نايل، شکيلا، ولی تلاش، استادوزيرمحمد نگهت، عبيد ورکزی، جان محمد حيدری، فريد فيض، حاجی محمد کامران، واسع کارگر، عظيم کارگروديگران.

فلم فرجام: سناريست و کارگردان سعيد ورکزی، فلمبردار صديق امين زی، منتاژور قديررشيدی ، بازيگران: ولی تلاش، عبيد بکتاش، همايون پائيز، امين رحيمی، معرفت شاه، مرتضی بايقرا، قيام، خورشيد، هما مستمندی، حنان زمريال و...

فلم مسافر: سال توليد 1365، نويسندۀ داستان دوکتوررفيق يحيايی، سناريست بشيررويگر، کارگردان سعيد ورکزی، پرودکشن مينجر زلمی رزمی، فلمبرداران: قادرطاهری وسيد موجود حسينی، دستيار فيلمبردار نصيررزمی وعلی.

دراجرای نقش ها: نصيرالقاص، هما مستمندی، امين رحيمی، فتح الله پرند، فقيرقويدل، رابعه مستمندی، عظيم جسور، عارف الدين، موسی رادمنش،سيداحسان سنگ شکن ، محراب، اسدالله تاج زی وديگران. آهنگ از رحيم مهريار.

فلم مردهاره قول اس: سال توليد 1363، نويسندۀ داستان اکرم عثمان، سناريست وکارگردان سعيد ورکزی، چاپ ولابراتوار سلطان استالفی وخواجه احمدشاه.

بازيگران: سعيد ورکزی، عادله اديم، ولی تلاش، اکرم خرمی، امين رحيمی، خورشيد، فضل احمد مايل وديگران.

فلم سفر: سناريست وکارگردان سعيد ورکزی بدستياری موسی رادمنش فلمبردار قادرطاهری، منتاژور قديررشيدی، پرودکشن مينجر ابوبکر عاطف، هنرپيشگان: سعيد ورکزی، فريده همراه، فتح الله پرند، امين رحيمی، احسان سنگ شکن، محراب و...

فلم خاکستر: سناريت وکارگردان سعيد ورکزی، فلمبردار قادر طاهری ، منتاژور قديررشيدی، پرودکشن مينجر ميرابوبکرعاطف.

بازيگران: عبدالله صمدی، هما مستمندی، امين رحيمی، واسع صمدی، شريف خيرخواه، محراب و...

فلم زمين: سناريست وکارگردان جلال پيروز، فلمبردار وحيدالله رمق، پرودکشن مينجر زلمی رزمی، چاپ ولابراتوار: سلطان استالفی وخواجه احمدشاه ، منتاژ: طاهرمحبی وقديررشيدی، صدابردار: عبدالرحمن صفتی وقاسم. هنرپيشگان: قادرفرخ، فتح الله پرند وديگران.

فلم شکست محاصره: سناريست بشيررويگر، کارگردان فقيرنبی، فيلمبردار وحيدالله رمق.

دراجرای نقش ها: سلام سنگی، ناصرعزيز، قادرفرخ، عزيزالله هدف، موسی رادمنش، اسدالله تاج زی، شکيلا، جانمحمد حيدری و...

فلم رد پا: سناريست عظيم جسور، کارگردان فقيرنبی، فلمبردار سيد موجود حسينی، منتاژور قديررشيدی.

درنقش ها: قادرفرخ، فريد فيض، فريده همراه، محمود هاشمی.

فلم با با : سال توليد 1367، سناريست وکارگردان، جانمحمد حيدری، فلمبردار نورهاشم ابير، پرودکشن مينجرمحسنی، منتاژور حکيم مرزی.

دراجرای نقش ها: جانمحمد پلار، سلام سنگی، ابراهيم طغيان، ، عارف الدين، حاجی محمد کامران، همايون پائيز، ولی تلاش، ف. فضلی، اسدالله آرام و...

فلم آرمان: سناريست احد ژوند و واحد نظری، کارگردان واحد نظری، فلمبردار قادرطاهری، صداگذار نورالله ملتفت، منتاژور قديررشيدی، موزيک شادکام، پرودکشن مينجر ابوبکرعاطف.

هنرپيشگان: عبدالله صمدی، عادله اديم، فريد فيض، جانمحمد پلار، عارف پتنگ، مرتضی بايقرا، زليخا فخری، شارق و...

فلم لحظه ها: کارگردان واحد نظری، منتاژور قد يررشيدی، فلمبردار امين زی.

نقش آفرينان: قادرفرخ، عزيزالله هدف، عبدالله صمدی، سايره اعظم، وکيل نيکبين وديگران.

فلم سايه: داستانی ازجلال آل احمد، فلمنامه نويس صديق برمک، کارگردان نصيرالقاص، فيلمبردار نورهاشم ابير.

دراجرای نقش ها: ياسمين يارمل، جميل کريم پور، لطيف همدرد وطفل خرد سال ( عمر).

فلم اراده: سال توليد 1370، فلمنامه از معروف قيام، کارگردان موسی رادمنش، فلمبردار نورهاشم ابير، چاپ ولابراتوار سلطان استالفی و ناصرباقر، صداگذار قاسم کريمی، آهنگ از شادکام و وجيهه رستگار.

هنرپيشگان: قادرفرخ، اکرم خرمی، فنايی، ف عبادی، موسی رادمنش، معروف قيام، خورشيد، شريف، خيرخواه و...

فلم سرگردان کوچه ها: سال توليد 1370، سناريست وکارگردان احد ژوند، فلمبردار نورهاشم ابير.

اجراکنندۀ نقش ها: حشمت فنايی، سويتا، شيرينگل وديگران.

فيلم دکوندی زوی: سناريست وکارگردان واحد نظری.

 دراجرای نقش ها: عزيزالله هدف، قادرفرخ، فقيرنبی، صمدی وديگران.

   شايان ذکرميدانم ، که تعداد فلمهائيکه توسط سينماگران ما درديار مهاجرت بشکل ويديوئی ساخته شده، بيشماراند ودرصورت ممکن درآينده روی آنها بحث خواهيم کرد. همچنان بارديگرلازم به يادآوری ميدانم که وظيفۀ اصلی موسسۀ افغانفلم توليد بادرنظرداشت ظرفيت دستگاه، صرفآ تهيۀ فلمهای مستند واخباری بوده که تعداد آن ازصدها فيلم هم متجاوزاست واکثراين فلمها درفستيوال جهانی سينمائی، جوايز و مدالهائی را ازآن خود کرده اند. بگونۀ مثال فلم مستند بزکشی، تجاوز متوقف وغيره. ازکارگردانان فلم های مستند ميتوان از: ولی لطيفی، رفيق يحيايی، خالق عليل، جلال پيروز وازفلمبردارن محمود نوری، وحيد رمق، عبدالحبيب قاری(طلوع) کبيردرانی، غلام سخی سلطانزاده، سيدموجود حسينی، ولی کهزاد، فاروق سعد، صديق زاده، باقی جاجی سيد جان، نصيررزمی، علی، داود، رفيع وديگران نام برد.

    درفرجام، جا دارد تا از پرسونل فنی وتخنيکی دهۀ هشتاد ( 1980) موسسۀ افغانفلم که دوران شگوفائی سينما درافغانستان بود، نيزذکرخير بعمل آيد:

- عبدالخالق عليل – رئيس افغانفلم، سناريست وکارگردان- تحصيل يافتۀ شوروی.

- عبدالواحد نظری- رئيس افغانفلم، سناريست وکارگردان- تحصيل يافتۀ بلغاريا.

- انجنير لطيف- رئيس افغانفلم ، سناريست وکارگردان.

- دوکتوررفيق يحيايی- سناريست وکارگردان- تحصيل يافتۀ شوروی.

- ولی لطيفی-                "         "     "         "      "      "

-  جلال پيروز-             "         "      "         "      "      "

- انجنيرخيرمحمد محمود- معاون افغانفلم .         "       "      "

- عبدالحکيم خليق -  معاون افغان فلم.

- سلطانعزيز کاکر -  معاون افغان فلم.

- زلمی رزمی -  مديرعمومی توريد وسانسورفلم وسينماها.

- توريالی غشتلی - فلمبردار- تحصيل يافتۀ اتحاد شوروی.

- کبيردرانی - مديرعمومی فلمبرداری.

- محمود نوری- "     "        "

- سونه رام تلوار- فيلمبردار- تحصيل يافته دراتحاد شوروی.

- محمداسحق ستارزاده- فيلمبردار- "      "      "     "

- طاهر محبی- مديرمنتاژ فيلم.

- غلام محمد سديد- منتقد فلم سينمايی تحصيل دراتحادشوروی.

- غلام جان رزمنده-  "        "           "        "       "

- عبدالرحمن صفتی- مديرعمومی سوند.

- سلطان استالفی-        "       چاپ و لابراتوار.

- سيد کريم رؤفی-       "        سينما ها.

- فضل احمد مايل-       "       اداری.

- عبدالجليل رشيد-       "    واحد های سيارسينمائی.

- خيرمحمد حسينی- مديرعمومی توليد فيلم- تحصيل کردۀ هندوستان.

- خليل الله- مدير عکاسی.

- نادر وصال   "

- فاروق زرنگ- عکاس.

- احد ژوند- بوردمسلکی ومشورتی.

- توريالی آشکار- مدير تخنيک.

- وديگران.....

     همچنان حيف خواهد بود اگراززحمات وکارکردهای روسای قبلی موسسۀ افغان فلم محترم اکبرشاليزی، سلطانحميد هاشم، عبدالصمد آصفی، عبدالطيف جلالی، مصطفی رسولی وعبدالمحمد غياثی که اززمان خويش کارنامه هائی بيادگار گذاشته اند، نام نبريم.

دراخيرازآنعده همکاران عزيزم که اسمای شان ويا آثارشان ازقلم بازمانده پوزش ميطلبم.